تحلیل تطبیقی عقد استصناع با مقررات ایران و کارکردهای اقتصادی آن
کلمات کلیدی:
استصناع, فقه معاملات, تحلیل تطبیقی, تأمین مالی اسلامیچکیده
عقد استصناع بهعنوان یکی از ابزارهای مهم در فقه معاملات و تأمین مالی اسلامی، طی سالهای اخیر نقش پررنگی در نظامهای حقوقی و اقتصادی یافته است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی ماهیت فقهی و حقوقی عقد استصناع در نظام حقوقی ایران و بررسی کارکردهای اقتصادی آن انجام شده است. در این چارچوب، ابتدا مبانی نظری و فقهی این عقد بر اساس منابع معتبر فارسی، عربی و تطبیقی تبیین شد، سپس با بهرهگیری از روش توصیفی–تحلیلی و تحلیل محتوای اسناد و پژوهشهای پیشین، ارکان، شروط، اختلاف نظرهای فقهی و مبانی حقوقی آن بررسی و مبانی اقتصادی و کارکردهای عملی آن تحلیل گردید. یافتههای پژوهش نشان میدهد که استصناع، با وجود برخی اختلافات در فقه اسلامی، از پشتوانهای قابل اتکا برخوردار بوده و در نظام حقوقی ایران نیز قابلیت انطباق با قواعد عمومی قراردادها را دارد. همچنین تحلیل اقتصادی نشان داد که این عقد با فراهمکردن امکان پرداختهای مرحلهای، کاهش هزینههای معاملاتی و مدیریت نقدینگی، میتواند بهعنوان ابزار کارآمد تأمین مالی پروژهها مورد استفاده قرار گیرد. بررسی تطبیقی نیز نشان میدهد که کشورهایی مانند مالزی و اردن با تدوین مقررات اجرایی دقیق، زمینه بهرهگیری گستردهتر از این عقد را فراهم کردهاند. در نهایت، نتیجهگیری پژوهش بیان میکند که استصناع ظرفیتهای حقوقی و اقتصادی قابلتوجهی دارد و توسعه آن در ایران نیازمند تنظیم مقررات جامعتر و استانداردسازی بیشتر در حوزه بانکی و قراردادی است.
دانلودها
مراجع
Akhrazan, S. (2023). Contemporary Forms of the Istisna Contract and Its Practical Reality: Examples from Malaysia and the Islamic Development Bank (IsDB). Humanizing the Economy, 1(2).
Al-Marzouqi, A., & Al, R. (2021). The Building Istisna Contract: A Foundational Jurisprudential Study. Journal of Scientific Research and Islamic Studies, 13(2), 117-146.
Al-Saadi, A. a.-R. i. K. (2024). The Penalty Clause in the Banking Istisna Contract: A Jurisprudential and Maqasid-Based Study. Journal of the Faculty of Islamic Studies for Boys in Aswan, 7(7), 611-664.
Al-Shanqeeti, M. M. (2024). The Salam and Istisna Contracts and Their Role in Sustainable Development. Journal Article.
Al-Zarqa, M. A. M. (2000). The Istisna Contract and Its Importance in Contemporary Islamic Investments. Islamic Development Bank, Islamic Research and Training Institute.
Ananzeh, A. A. a.-K. M. (2025). Applications of Contract Guarantee in the Istisna and Parallel Istisna Contract. Al-Mizan for Islamic and Legal Studies, 12(2).
Elalaoui, A. E., & Drissi, O. (2023). The Effects of the Banking Istisna Contract in Achieving Economic and Social Development. PROCEEDING ICONIEB: International Conference of Islamic Economics and Business,
Khan, M. F., & Sanaullah, M. (2021). Istisna: A Research-Based Study in Hanafi Fiqh. Islamic Jurisprudence Studies.
Lbouk, M., & Bouchama, M. (2019). Islamic Housing Finance: Istisna'a Contract Model. Islamic Finance Journal.
Meri, W. (2016). The Istisna Contract in Islamic Jurisprudence and Its Contemporary Forms: A Jurisprudential-Economic Study. Journal of Islamic Economics.
Mohammadzadeh Bani, T., & Nabizadeh. (2024). A Jurisprudential Study of Concluding an Istisna Contract in the Form of Ju'alah with a Critical Approach to the View That It Is an Independent Binding Contract. Scientific Quarterly Journal of Economic Jurisprudence Studies, 5(5), 1171-1186.
Moradi, Omidifard, & Ebrahimi. (2024). A Study of the Nature of the Muqawala Contract and an Evaluation of the Conformity of the Istisna Contract with It. Teachings of Private Law in Islamic Countries, 1(2), 65-78.
Qanet, A. B., & Hasan, A. (2023). The Role of the Istisna'a Contract in Developing Sharia Products for Islamic Banking in Afghanistan: An Analytical Jurisprudential Study. International Journal of Al-Turath in Islamic Wealth and Finance, 4(2), 81-96. https://doi.org/10.31436/ijaiwf.v4i2.811
Razayqiyah, & Isa ibn Uthman ibn, M. (2022). The Istisna Contract and the Jurists' Disagreement over It. Journal of the Faculty of Sharia and Law, Tafahna al-Ashraf, Dakahlia, 25(1), 541-576.
Seyed, M., Jalali, H., & Al-Fadhli, A. (2022). The Penalty Clause in the Istisna Contract (Muqawala) in Iraqi and Jordanian Civil Law and the Extent of the Court's Authority to Modify It. Ibn Khaldun Journal for Studies and Research, 2(9).
Taghavi, & Bagheri. (2024). An Economic Analysis of Transaction Costs in the Istisna Contract and a Critique of the Banking Istisna Directive of the Money and Credit Council. Contemporary Comparative Legal Studies, 15(36), 83-109.
Talhi, S., Awam, N., & Baaloul, N. (2020). The Role of the Istisna Contract in Financing Small and Medium Industries: The Case of Algeria. Al-Manhal Economic Journal, 3(1), 361-372.
Zahid, M. (2015). Istisna as a Mode of Finance and Its Practical Application. Al-Azhar, 1(2.2), 45-60.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Azad Rashid Azar; Yousef Ebrahim (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.