قلمرو و چالش­های ناشی از دادرسی الکترونیک در حقوق ایران

نویسندگان

  • محبوبه بشیری دانش آموخته کارشناسی ارشد، حقوق تجاری اقتصادی بینالملل، دانشگاه مفید، قم، ایران https://orcid.org/0009-0003-3468-8851

کلمات کلیدی:

دادرسی الکترونیک, حقوق مدنی, حقوق کیفری, سامانه ثنا, ادله دیجیتال, حقوق دفاعی

چکیده

با گسترش فناوری اطلاعات و ضرورت تحول در نظام قضایی، دادرسی الکترونیک به عنوان راهکاری برای افزایش سرعت، دقت و کاهش هزینه‌های دادرسی در نظام حقوقی ایران ظهور کرده است. هدف از پژوهش حاضر، تبیین قلمرو اجرایی دادرسی الکترونیک در حوزه حقوق مدنی و کیفری و شناسایی چالش‌های حقوقی و فنی ناشی از استقرار کامل این نظام در مراجع قضایی است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای، به بررسی قوانین موضوعه از جمله قانون آیین دادرسی کیفری (بخش دادرسی الکترونیک)، قانون تجارت الکترونیک و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوطه پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه قلمرو دادرسی الکترونیک در ایران از مرحله ثبت دادخواست و ابلاغ الکترونیک تا مرحله اجرای احکام و نظارت‌های الکترونیک (پابند) گسترش یافته، اما همچنان با چالش‌های جدی مواجه است. در دعاوی مدنی، «احراز اصالت ادله دیجیتال» و «امنیت تبادل داده‌ها» و در دعاوی کیفری، تعارض میان سرعت دادرسی با «حقوق دفاعی متهم» (نظیر حق حضور فیزیکی و مواجهه حضوری با شهود) از مهم‌ترین چالش‌های شناسایی شده هستند. همچنین، زیرساخت‌های فنی نامتوازن در نقاط مختلف کشور، تحقق عدالت رویه‌ای یکسان را با مانع روبرو ساخته است. دادرسی الکترونیک در ایران از مرحله گذار عبور کرده و به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است؛ با این حال، برای کارآمدی آن در هر دو قلمرو مدنی و کیفری، بازنگری در قوانین سنتی ادله اثبات دعوا و تقویت زیرساخت‌های امنیتی برای صیانت از حریم خصوصی اصحاب دعوا الزامی است. پذیرش کامل این سامانه نیازمند ایجاد تعادل میان «کارآیی تکنولوژیک» و «تضمین‌های دادرسی منصفانه» است تا سرعت در رسیدگی منجر به تضییع حقوق بنیادین اشخاص نگردد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abuzari, M. (2024). Combating Delinquency in the Age of Artificial Intelligence: Prediction as Prevention. Research and Development in Criminal Law and Criminology, 1(2).

Afrouzi, H., Shirzad Rajouni, H., & Mahmoudi, A. (2024). The Role of Electronic Proceedings in Reducing Prolongation of Criminal Proceedings in Iran with Emphasis on the Judiciary Transformation and Excellence Document. Biannual Journal of Research and Development in Criminal Law and Criminology, 2(4).

Aliaei, Z. Z. H., & Ahmadi, A. (2018). Electronic Proceedings in Iranian Law: Objectives, Foundations, and Characteristics. Quarterly Journal of Private and Criminal Law Research(35).

Bakhtiari, F., & Khaleghi, A. (2023). The Impact of Emerging Technologies on International Criminal Investigations and Prosecutions. Criminal Law and Criminology Research, 13(26).

Dehkhoda, A. A. (1955). Dehkhoda Dictionary (Vol. 22). University of Tehran.

Dekeuwer-Défossez, F. (1990). Droit commercial. Montchrestien.

Goldoust Jouybari, R., & Akbari, J. (2011). Structural Factors of Prolongation of Proceedings in Criminal Authorities. Legal Research Journal of the Faculty of Law, Shahid Beheshti University(54).

Goyandeh, H., Bigdeli Azari, N., & Payan, V. (2023). Reducing Prolongation of Proceedings in Light of the Judge’s Management of Evidence. Studies in Islamic Jurisprudence and Law, 15(30).

Hadi Tabar, E., Kazem, M., & Yaghoubi Golvardi, M. K. (2023). Electronic Evidence in Criminal Proceedings in the Iranian Legal System. 3(1).

Jafari Langroudi, M. J. (2013). Legal Terminology. Ganj-e Danesh.

Khandani, S. P., Vaezi, N., & Khaleghian, J. (2020). A Comparative Study of the Impact of Electronic Civil Proceedings on Speed of Adjudication in Iranian and American Law. Political Sociology Quarterly, 3(1).

Khazaei, M. (1997). Theoretical and Practical Examination of Accelerating Criminal Procedure. Legal Research Journal(19-20).

Lamarche, T. (2011). Pour une simplification des actes de procédure entre auxiliaires de justice. La Semaine Juridique Edition Générale.

Mehrafshan, A. (2011). Virtual Proceedings: A New Concept in Judicial Justice. Studies in Islamic Jurisprudence and Law, 3(5).

Moazzenzadegan, H. A., Soleiman Dehkordi, E., & Youshi, M. (2015). Preserving the Validity and Admissibility of Electronic Evidence Using Biometrics and Cryptography. Criminal Law Book(12).

Moein, M. (2003). Persian Dictionary. Rah-e Roshd.

Mohseni, F., & Ghasemzadeh, F. (2006). Privacy in Cyberspace with Emphasis on Iranian Law. Sharif Industrial Engineering and Management, 22(34).

Pour Ostad, M., & Golnush, A. (2010). Report on the Trip to the E-Justice Conference in Hungary. Bar Association Journal.

Rahimi, F., & Mikhchi, H. (2017). A Brief Review of the Authenticity of Electronic Documents and Evidence in the Iranian Legal System. Knowledge of Law and Finance, 1(1).

Rahmati, H. (2022). Violation of Privacy in Electronic Proceedings and Iranian Criminal Policy toward It. Fifth International Conference and Sixth National Conference on Law and Political Science,

Vejdani, E., Mohammadi, S., & Hosseini Moghadam, S. H. (2022). Challenges of Implementing Electronic Proceedings in Iranian Law from the Perspective of Fair Trial and Litigants’ Rights. Private Law Studies Quarterly, 52(1).

Zadeh Hossein Aliaei, Z., & Ahmadi, A. (2018). Electronic Proceedings in Iranian Law: Objectives, Foundations, and Characteristics. Quarterly Journal of Private and Criminal Law Research, 14(35).

Zarkalam, S. (2012). Electronic Proceedings: Necessities, Requirements, and Challenges. Criminal law doctrines(3).

Zarkalam, S. (2014). Electronic Commerce Law. Shahr-e Danesh.

دانلودها

چاپ شده

1402-03-01

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

بشیری م. (1402). قلمرو و چالش­های ناشی از دادرسی الکترونیک در حقوق ایران. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، 1(1)، 141-156. https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/577

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.