استناد به ادله الکترونیک در تعامل آرای کیفری و مدنی: مطالعه تطبیقی و ارائه الگوی احراز اصالت
کلمات کلیدی:
ادله الکترونیک, تعامل آرای کیفری و مدنی, زنجیره اصالت, حقوق انگلستانچکیده
با ظهور عصر دیجیتال، «ادله الکترونیک» به رکن اصلی اثبات در دعاوی کیفری و مدنی تبدیل شدهاند1. با این حال، تفاوت بنیادین در استانداردهای اثبات میان دادرسی کیفری (مبتنی بر «علم قاضی» و یقین فراتر از شک معقول) و دادرسی مدنی (مبتنی بر «غلبه احتمالات»)، چالشهای جدی را در استناد متقابل به این ادله ایجاد کرده است2. مسأله اصلی پژوهش این است که فقدان پروتکلهای فنی استاندارد برای حفظ «زنجیره اصالت» و تکیه بر تفسیر موسع از عبارت «مؤثر در ماهیت امر حقوقی» در ماده ۱۸ قانون آیین دادرسی کیفری ایران، چگونه منجر به تضییع حقوق بزهدیدگان و تشتت آرای قضایی شده است3. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی با نظام حقوقی انگلستان (نظام کامنلا)، بهویژه با واکاوی آرای صادره در «رسوایی هورایزن»، نشان میدهد که پیشفرض سنتی «صحت عملکرد رایانه» دیگر قابل دفاع نیست و پذیرش بیقید و شرط خروجیهای سیستمهای الکترونیکی خطای فاحشی محسوب میشود. یافتهها حاکی از آن است که ماده ۱۸ ق.آ.د.ک در مواجهه با ادله دیجیتال نیازمند بازنگری تفسیری و تقنینی است. در نهایت، مقاله با تکیه بر درسآموختههای تطبیقی، یک «الگوی احراز اصالت فنی» برای نظام قضایی ایران و پیشنهاد الحاق تبصره به ماده ۱۸ ارائه میدهد تا ضمن تفکیک «ضعف فنی دلیل» از «عدم وقوع جرم»، راهکاری برای هماهنگی عادلانه آرای قضایی فراهم آید.
دانلودها
مراجع
Akhoundi, M. (2019). Criminal Procedure (Vol. 5). Printing and Publishing Organization.
Amini, M. (2017). Evidence for Proving Claims in Cyberspace. Mizan.
Ashurst, L. L. P. (2024). UK Government Moves on Digital Assets.
Association of Chief Police Officers. (2012). Good Practice Guide for Digital Evidence.
Barnes, L. (2024). A Guide to Civil Recovery.
Binns, J. (2022). A Simple Guide to the Law on Civil Recovery Under POCA 2002.
Casey, E. (2011). Digital Evidence and Computer Crime (3rd ed.). Academic Press.
Crown Prosecution Service. (2025). Asset Recovery Strategy.
Easttom, C., & Phelan, J. (2024). Creating Forensic Images Using OSForensics, FTK Imager, and Autopsy. Springer.
Goldoust Jouybari, R. (2018). General Principles of Criminal Procedure. Jangal.
House of Commons Justice Committee. (2023). Post Office and Horizon: Lessons for the Justice System.
Islamic Consultative Assembly. (2022). Parliamentary Investigation Report on Mobarakeh Steel.
Isna News Agency. (2017). Details of the Teachers' Reserve Fund Case.
Jafari Langroudi, M. J. (2020). Legal Terminology (Vol. 4). Ganj-e Danesh.
Judiciary Research Institute. (2020). Collection of Judicial Precedents in Computer Crimes.
Law Commission of England and Wales. (2024). Digital Assets: Final Report and Supplemental Report.
Matin Daftari, A. (1999). Civil Procedure (Vol. 2). Majd.
Mehr News, A. (2023). Latest Status of Proceedings in the Mobarakeh Steel Case.
News, B. (2021). Post Office Horizon Scandal: Court of Appeal Overturns Convictions.
Post Office Horizon IT Inquiry. (2024). Official Reports.
Roberts, P., & Zuckerman, A. (2017a). Criminal Evidence. Oxford University Press.
Roberts, P., & Zuckerman, A. (2017b). Criminal Evidence. Oxford University Press.
Sadrzadeh Afshar, M. (2016). Evidence for Proving Claims. University Publishing Center.
Sammons, J. (2012). The Basics of Digital Forensics. Syngress.
Shargh, N. (2019). Financial Corruption Case in Shasta.
UK Government. (2024). Property (Digital Assets Etc.) Bill.
Vanini, C., Hargreaves, C., & Breitinger, F. (2024). Was the Clock Correct? Exploring Timestamp Interpretation Through Time Anchors for Digital Forensic Event Reconstruction. Forensic Science International: Digital Investigation, 49.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammad Ahmadi Parizi (Author); Esmaeil Abbasi; Mehdi Montazer (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
