ارائه مدل فقهی تربیت اخلاقی و عبادی در خانواده بر اساس قواعد فقهی
کلمات کلیدی:
فقه تربیتی, تربیت اخلاقی, تربیت عبادی, خانواده, مدل فقهی, قواعد فقهیچکیده
فقه اسلامی، بهعنوان دانشی که متکفل کشف و تبیین احکام شرعی است، ظرفیتهای وسیعی برای تنظیم رفتار در عرصه تربیت نیز دارد. هدف این پژوهش، طراحی «مدلی فقهی» برای تربیت اخلاقی و عبادی در بستر خانواده است. این مدل بر اساس اصول فقهی، روشهای اجرایی تربیت و قواعد کلان فقهی تنظیمشده و هدف آن ارائه چارچوبی جامع برای والدین جهت تربیت فرزندان بهصورت علمی و معتبر شرعی است. همچنین «فقه تربیتی» یکی از مهمترین و به روزترین عرصه های فقه در تربیت انسان، به عنوان هدف و غایت اصلی خلقت الهی مورد توجه قرار می گیرد. در این ساحت، فقه دارای دستورالعمل های مشخص و مدونی است که تاکنون کمتر بدان توجه شده است. مدل فقهی تربیت «اخلاقی» و «عبادی» در خانواده، با رویکرد توجه و اعتنا به منابع اصلی فقه، روشی شفاف و روشن از دستیابی به شبکه ای منسجم و پویا در تربیت انسان با تاکید بر فرزندان و در ساحت «خانواده» می باشد. این مدل تلاش دارد تا واقعیت های تربیتی را با نگاه فقهی مورد مداقه قرار داده و والدین را در دستیابی به اهداف تربیتی از نگاه شارع، یاریگر باشد. این پژوهش بهصورت توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع فقهی معتبر، روایی و اصولی انجام شده است. ابتدا، مبانی نظری فقهی و تربیتی به تفصیل بررسی شد، سپس یک مدل سه لایه برای تربیت اخلاقی و عبادی در خانواده طراحی و تحلیل شد. مدل شامل سه لایه هنجاری، عملیاتی و تنظیمکننده است. نتایج پژوهش نشان داد که فقه اسلامی فراتر از احکام فردی، میتواند چارچوبی راهبردی برای تربیت در خانواده فراهم کند. این مدل، پنج اصل بنیادین در لایه هنجاری(اخلاص، عدالت، صبر، رعایت توان متربی و حفظ کرامت) معرفی کرده است که در لایه عملیاتی، با روشهای تربیتی مانند رفق و مدارا، محبت، الگودهی، امر و نهی و تنبیه قابل اجرا هستند. در لایه سوم، قواعد فقهی همچون نفی عسر و حرج، تکلیف مالایطاق، لا ضرر و حرمت ایذاء، بهعنوان تنظیمکننده روشها و الزامات تربیتی عمل میکنند.
دانلودها
مراجع
al-Fayyumi, A. a.-A. (1993). Al-Misbah al-Munir fi Gharib al-Sharh al-Kabir lil-Rafi'i. Muassasat Dar al-Hijrah.
al-Tabari, M. i. J. (1991). Jami al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an. Dar al-Ma'rifah.
al-Tusi, M. i. H. (1986). Al-Khilaf. Muassasat al-Nashr al-Islami.
al-Tusi, M. i. H. (2008). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyyah. Al-Maktabah al-Murtadawiyyah li-Ihya al-Athar al-Jafariyyah.
Allamah al-Hilli, H. i. Y. (1998). Qawa'id al-Ahkam. Jameh Modarresin Hawza-ye Elmiyeh.
Behbahani, M. B. (1994). Al-Fawa'id al-Ha'iriyyah. Majma al-Fikr al-Islami.
Fattal Neyshaburi, A. A. (1996). Rawdat al-Wa'izin wa Basirat al-Mutta'izin. Razi Publications.
Hakim, S. M. T. (1997). Al-Usul al-Ammah lil-Fiqh al-Muqaran. Ahl al-Bayt World Assembly.
Ibn Babawayh, M. i. A. (1992). Man La Yahduruhu al-Faqih. Jameh Modarresin Hawza-ye Elmiyeh Qom.
Ibn Idris al-Hilli, M. i. A. (1989). Al-Sara'ir al-Hawi li-Tahrir al-Fatawa. Jameh Modarresin Hawza-ye Elmiyeh.
Ibn Manzur, M. i. M. (1993). Lisan al-Arab (3rd ed.). Dar Sadir.
Ibn Shu'bah al-Harrani, A. i. H. (1984). Tuhaf al-Uqul. Jameh Modarresin Hawza-ye Elmiyeh.
Khomeini, S. R. A. (2012). Tahrir al-Wasilah. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Majlisi, M. B. (1982). Bihar al-Anwar. Dar al-Ihya li-al-Turath.
Mohammadi Reyshahri, M. (1988). Mizan al-Hikmah. Maktab al-I'lam al-Islami.
Motahhari, M. (2003). Education in Islam. Sadra Publications.
Raghib al-Isfahani, H. i. M. (1991). Al-Mufradat fi Gharib al-Qur'an. Dar al-Qalam.
Shaykh al-Kulayni, M. i. Y. (1986). Al-Kafi. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Sobhani, J. (2008). Al-Mujaz fi Usul al-Fiqh. Muassasat Imam Sadiq.
Zayn al-Din ibn Ali, a.-A. (1992). Masalik al-Afham ila Tanqih Shara'i al-Islam. Muassasat al-Ma'arif al-Islamiyyah.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mojtaba Majd, Mansour Amirzadeh jirkoli, Reza Haqpanah, Seyyed Javad Ghandili (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
