بررسی تطبیقی تأثیر اکراه بر احراز مسئولیت کیفری در حقوق ایران و انگلستان
کلمات کلیدی:
اراده, اکراه, مسئولیت کیفری, مسلوبالاختیار, حقوق ایران, حقوق انگلستانچکیده
مسئولیت کیفری در نظامهای حقوقی معاصر، صرفاً بر تحقق رفتار مادی استوار نیست بلکه وجود اراده، اختیار، آگاهی و قابلیت انتساب روانی به مرتکب نیز در تحقق آن نقش اساسی دارد. هرگاه اراده آزاد شخص بهسبب عواملی همچون جنون، اختلال ادراکی، خواب، بیهوشی، مستی، اجبار یا اکراه شدید، زایل یا بهطور مؤثر محدود شود، مبنای انتساب کیفری نیز دچار تزلزل میگردد. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، تأثیر اراده و اکراه را در مسئولیت کیفری در حقوق ایران و انگلستان بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که حقوق ایران با تکیه بر مفاهیمی چون عقل، قصد، علم و اختیار، فقدان یا اختلال اراده را از مهمترین موانع مسئولیت کیفری میداند اما در تنظیم آثار حقوقی اکراه، میان حدود، قصاص، دیات و تعزیرات رویکردی لایهمند دارد. در مقابل، حقوق انگلستان با تفکیک دقیق میان رفتار غیرارادی، جنون، مستی، مسئولیت کاهشیافته و تقصیر پیشینی، به تحلیل جزئیتری از وضعیت مسلوبالاختیاری میرسد. نتیجه آنکه هر دو نظام، فقدان اراده آزاد را مبنای مهمی برای نفی یا کاهش مسئولیت میدانند اما حقوق انگلستان از حیث طبقهبندی دفاعیات و تعیین پاسخ کیفری، نظامی تفصیلیتر و مرحلهبندیشدهتر ارائه میدهد. این مقاله در پایان، ضرورت بازاندیشی در تقنین و تفکیک دقیقتر حالات بینابینی در حقوق ایران را مطرح میکند.
دانلودها
مراجع
Ardabili, M. A. (2021). General Criminal Law, Volumes 1 and 2. Mizan Publications.
Ashworth, A., & Horder, J. (2022). Principles of Criminal Law (9th ed.). Oxford University Press.
Azmoudeh, A. (2019). Criminal Responsibility in English Law. Mizan Publications.
Bagheri, M. (2017). Foundations of Criminal Responsibility in the Iranian Legal System. Majd Publications.
Bakhtar, S. M. (2019). Examining the Foundations of Will in Iranian Criminal Law. University of Tehran Quarterly Journal of Criminal Law, 10(2), 45-68.
Clarkson, C. (2016). An Analysis of the Foundations of General Criminal Law (2nd ed.). Jangal.
Ghorbani, F. (2021). Criminal Responsibility of Persons Lacking Legal Capacity. Dadgostar Publications.
Herring, J. (2022). Criminal Law: Text, Cases, and Materials (10th ed.). Oxford University Press.
Jafari, M. (2016). A Reflection on the Nature and Scope of Will in the Establishment of Criminal Responsibility. Criminal Law Research, 4(15), 121-142.
Mackay, R. D. (2015). Mental Condition Defences in the Criminal Law. Oxford University Press.
Milani, M., & Tavassoli, M. (2020). A Criminological Analysis of Mental Disorders. Jangal Publications.
Mirmohammadsadeghi, H. (2022). Crimes against Persons. Mizan Publications.
Morse, S. J. (2018). Mental Disorder and Criminal Justice. In Refoming Criminal Justice. University of Pennsylvania Carey Law School.
Mousavi Mojab, S. D. (2024). Will and Its Effect on Criminal Responsibility: With an Approach to the Legal Systems of Islamic Countries. Teachings of Criminal Law of Islamic Countries, 1(1), 64-82.
Nekouei, M. (2018). Exclusion of Liability Clause (4th ed.). Mizan.
Nourbaha, R. (2020). Foundations of General Criminal Law. Ganj-e Danesh Publications.
Ormerod, D., & Laird, K. (2023). Smith, Hogan, and Ormerod’s Criminal Law (16th ed.). Oxford University Press.
Sanei, P. (2018). General Criminal Law. Tarh-e Novin Publications.
Seyedmortaza Hosseini, R., Saryani, H., & Mahdavipour, A. (2022). Impairment of Will as a Partial Defence in International Criminal Law and Its Reception from the Common Law. Criminal law and Criminology Studies, 52(1), 49-68.
Shambayati, H. (2018). General Criminal Law, Volume 1. Joubin Publications.
Simester, A. P., Spencer, J. R., Virgo, G., & Sullivan, G. R. (2019). Simester and Sullivan’s Criminal Law: Theory and Doctrine (7th ed.). Hart Publishing.
Yousefi, M., Kazemi, S. S., & Fallahi, A. (2022). Will and Its Effect on Criminal Responsibility with a Comparative Approach to Other Elements of Crime. Quarterly Journal of Comparative Criminal Jurisprudence, 2(5), 271-284.
Zeraat, A. (2021). Commentary on the Islamic Penal Code. Qoqnoos Publications.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Alireza khakpour (Author); Afshar Khosravizad; Seyyed Mahdi Jalali (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.