معیارهای تمایز حکم عادلانه از حکم ظالمانه در نظام حقوقی ایران
کلمات کلیدی:
عدالت قضایی, حکم عادلانه, کرامت انسانی, منطق, استدلالچکیده
موضوع تمایز میان حکم عادلانه و ظالمانه یکی از بنیادیترین چالشها در فلسفه حقوق و عدالت قضایی است. این پژوهش با هدف واکاوی معیارهای تشخیص عدالت در احکام قضایی و دستیابی به ملاکهای نظری و عملی تمییز میان حکم عادلانه و ظالمانه سامان یافته است. در بخش زمینه و هدف، نویسنده با مرور آرای فلاسفه کلاسیک و اندیشمندان معاصر حقوق، به پرسش اصلی میپردازد که آیا عدالت در حکم تنها امری شکلی و قانونی است یا ریشه در ارزشهای اخلاقی فراتری دارد. این تحقیق به شیوه توصیفی – تحلیلی انجام شده و با رویکردی میانرشتهای از منابع فقهی، حقوقی و فلسفی بهره گرفته است. دادهها از متون کلاسیک همچون آثار افلاطون و ارسطو تا نظریات متفکران اسلامی مانند فارابی و ملاصدرا استخراج شده، و سپس با تحلیل مفهومی و نقد تطبیقی، مبانی نظری عدالت قضایی مورد بررسی قرار گرفته است. افزون بر آن، نمونههایی از احکام قضایی در نظامهای مختلف حقوقی بهگونهای تحلیلی بازخوانی شده تا معیارهای عملی عدالت یا ظلم در حکم آشکار شود. پژوهش نشان میدهد که عدالت قضایی صرفاً با رعایت ظاهر قانون تحقق نمییابد، بلکه مستلزم درک عمیق از غایت قانون و روح عدالت است. حکم عادلانه آن است که علاوه بر مطابقت صوری با قانون، متضمن انصاف، تناسب و احترام به کرامت انسانی باشد. در نهایت، مقاله بر ضرورت بازنگری در فرآیند قضاوت تأکید دارد تا از درهمتنیدگی قانونی و اخلاقی عدالت، حکمی صادر شود که نهتنها به نظم حقوقی، بلکه به وجدان اخلاقی جامعه نیز پاسخ دهد.
دانلودها
مراجع
Ansari, M. (1415). Fara'id al-Usul (Rasa'il) (Vol. 3). Majma' al-Fikr al-Islami.
Ansari, M. (2011). Fara'id al-Usul (Rasa'il) (Vol. 2). Majma' al-Fikr al-Islami.
Dworkin, R. (1986). Law's Empire. Harvard University Press.
Fanaei, A. (2020). Philosophy of Ethics and Law (1st ed.). Hekmat Publishing Institute.
Hart, H. L. A. (1961). The Concept of Law. Clarendon Press.
Jafari-Tabar, H. (2021). The Logic of Perplexity. Bonyad Publishing.
Jafari Langroudi, M. J. (2012). General Introduction to the Science of Law. Ganj-e Danesh Publications.
Katouzian, A. N. (2008). Introduction to the Science of Law (68th ed.). Sherkat-e Sahami-ye Entechar.
Katouzian, A. N. (2014). Philosophy of Law, Volume 3: Logic of Law. Sherkat-e Sahami-ye Entechar.
Katouzian, A. N. (2015). Foundations of Legal Interpretation. Sherkat-e Sahami-ye Entechar.
Kelsen, H. (1967). Pure Theory of Law. University of California Press.
Keyvanfar, M. (2020). Justice and Equity in Iranian Judicial Practice. SAMT Publications.
Kulayni, M. i. Y. q. (1407). Al-Kafi (Furu' al-Kafi) (Vol. 7). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Moradi, A. (2017). An Analysis of the Logic of Reasoning in Judicial Thought: Distinguishing Formal Logic and Material Logic in Law. Legal Perspectives, 21(85), 70-95.
Mousavi Bojnourdi, S. M. (1419). Qawa'id Fiqhiyyah (Vol. 1). Nashr al-Hadi.
Mousavi Khomeini, R. (1408). Rasa'il (Vol. 1). Mu'assasat-e Matbu'ati-ye Esma'ilian.
Mousavi Khomeini, S. R. (1997). Sahifeh-ye Nur (Vol. 20). Ministry of Culture and Islamic Guidance Printing and Publishing Organization.
Mozaffar, M. R. (1991). Principles of Jurisprudence (Vol. 2). Daftar-e Tablighat-e Eslami Publications.
Naeini, M. H. (1996). Munyat al-Talib fi Hashiyat al-Makasib (Vol. 2). Mu'assasat al-Nashr al-Islami.
Nasiran, D. (2011). Rule of Law or Rule of the Judge. Comparative Legal Research Quarterly, 15(3), 305-325.
Radbruch, G. (2000). Statutory Injustice and Supra-Statutory Law. Suddeutsche Juristenzeitung, 1, 105-108.
Rasekh, M. (2019). Right and Interest: Essays in Philosophy of Law. Tarh-e No Publications.
Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
Rouviere, F. (2023). Argumentation juridique. Presses Universitaires de France.
Rouviere, F. (2023). L'argumentation juridique: Techniques et strategies (3rd ed.). Dalloz.
Shahid, A. (1417). Al-Lum'ah al-Dimashqiyyah. Dar Ihya al-Turath al-Islami.
Shahid, T. (1413). Al-Rawdah al-Bahiyyah fi Sharh al-Lum'ah al-Dimashqiyyah (Vol. 3). Dalil-e Ma Publications.
Shahidi, M. (2005). Formation of Contracts and Obligations. Majd Scientific and Cultural Center.
Tusi, M. i. H. (1407). Al-Nihayah fi Mujarrad al-Fiqh wa al-Fatawa. Dar al-Andalus.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 Mohammad Sadeq Yarahmadian (Author); Davood Nassiran Najafabadi; Seyed Mohammad Hadi Mahdavi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.