آثار قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول بر نظام اثبات و قابلیت استماع دعاوی ملکی
کلمات کلیدی:
ثبت رسمی, معاملات غیررسمی اموال غیرمنقول, قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول, عدم قابلیت استماع دعاوی, ساماندهی اسناد غیررسمی, نظام اثبات دعاوی ملکیچکیده
قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول از مهمترین تحولات تقنینی سالهای اخیر در حوزه ارتباط میان حقوق ثبت، حقوق قراردادها و آیین دادرسی مدنی به شمار میرود. این قانون با پیوند دادن برخورداری از حمایت قضایی برخی اعمال حقوقی به ثبت رسمی، جایگاه اسناد عادی و رسمی و نیز نحوه رسیدگی به دعاوی ملکی را دستخوش تغییر کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی آثار این قانون بر نظام اثبات و قابلیت استماع دعاوی ملکی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تحول اصلی قانون جدید صرفاً در تقویت اعتبار سند رسمی خلاصه نمیشود، بلکه در موارد مشمول، دادگاه پیش از ورود به ماهیت باید قابلیت استماع دعوا و امکان ترتیب اثر دادن به عمل حقوقی ثبتنشده را بررسی کند. در این چارچوب، تفکیک میان صحت معامله، اعتبار سند، قابلیت استناد، ارزش اثباتی و قابلیت استماع ضروری است و نمیتوان عدم ثبت رسمی را در همه موارد معادل بطلان ماهوی معامله دانست. همچنین، آثار قانون نسبت به دعاوی مختلف یکسان نیست و در دعاوی اثبات مالکیت، الزام به تنظیم سند رسمی، ابطال سند رسمی، خلع ید، تخلیه، استرداد عوضین و مطالبه خسارت، منشأ حق و اثر حقوقی مورد مطالبه باید بهطور مستقل بررسی شود. ماده ۱۰ قانون نیز با پیشبینی سازوکار ثبت ادعاهای پیشین، نقش مهمی در تعیین وضعیت اسناد غیررسمی سابق و حمایت از اشخاص ثالث ایفا میکند. در مجموع، اجرای صحیح قانون مستلزم تفسیر مضیق ضمانت اجرای عدم استماع، توجه به قلمرو زمانی و موضوعی قانون، وضعیت ثبتی ملک و جلوگیری از توسعه محدودیتها به دعاوی خارج از حوزه اعمال ثبتنشده است.
دانلودها
مراجع
Ahmadlou, S. (2025). The Law on Mandatory Official Registration of Real Estate Transactions: A Step Forward or a Step Backward? A Look at the Consequences of Gradually Removing the Authority of Notary Offices in the Property Transaction Process and the Expansion of Parallel Institutions. Kanun, 200, 13-20.
Alijani, M., & Javaherkalam, M. H. (2024). Legal and Economic Analysis of the Provisions of Article One of the Law for Mandatory Official Registration of Real Estate Transactions. Encyclopedia of Economic Law, 31(26), 162-184.
Amini, M., & Haj Najafi, H. (2025). Rethinking the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions in Light of the Concept of Path Dependence: Lessons for Successful Legal Reform. Journal of Registration Law Research, 3(1), 45-64.
Azhdari, A., & Khazaee Fadafen, A. (2024). Analytical Study of the Plan for Mandatory Official Registration of Real Estate Transactions for Ordinary Documents.
Dadbakhsh, H. (2024). Analysis and Critique of the Law for Mandatory Official Registration of Real Estate Transactions: Legal, Jurisprudential, and Comparative Dimensions.
Javaherkalam, M. H. (2025). Legal Acts Requiring Official Registration and the Status of Unregistered Transactions; Critique and Analysis of the Law on the Mandatory Official Registration of Immovable Property Transactions. Quarterly Journal of Judicial Law Perspectives, 81-112.
Mohseni, V., Fouadi, N., & Azizi Moradpour, H. (2025). Examining developments in construction participation contracts and building pre-sale contracts in light of the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions. Registration Law Research.
Nazari, K., & Yaghoubi, E. (2025). Critique of the bylaw of Article 3 of the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions. Legal Civilization Quarterly, 8(23).
Parvini, A. (2025). Study of the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions. Research and Development in Public Law(3), 14-45.
SBI, R. (2024). What Does Immovable Property Mean. https://www.sbirealty.in/blog/what-is-immovable-property
Tabatabaei Hassari, N. (2024). A Critical View of the Approaches of the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions in Solving Real Estate Transaction Challenges. Judiciary Law Journal(128), 1-32.
Tabatabaei Hesari, N. (2024). A Critical Approach to the Law on the Mandatory Official Registration of Immovable Property Transactions in Solving Challenges of Real Estate Transactions. The Justice Law Journal, 88(128), 1-32.
Tabatabai Hessari, N. (2025). A critical view of the approaches of the Law Requiring Official Registration of Immovable Property Transactions in resolving real-estate transaction challenges. Journal of Justice Law, 88(128).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Samad Zahed Pasha (Author); Ahmad Shams; Mohammad Reza Pirhadi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.