مسئولیت مدنی دولت در نقض حقوق بشر با تأکید بر رویه مراجع بینالمللی
کلمات کلیدی:
مسئولیت مدنی دولت, نقض حقوق بشر, جبران خسارت, رویه قضایی بینالمللیچکیده
مسئولیت مدنی دولت در قبال نقض حقوق بشر از مهمترین سازوکارهای تضمین اجرای تعهدات بینالمللی و حمایت مؤثر از حقوق بنیادین اشخاص محسوب میشود. توسعه نظامهای نظارتی و قضایی بینالمللی در سالهای اخیر، موجب تحول در مبانی، شرایط تحقق و شیوههای جبران خسارت ناشی از نقض تعهدات حقوق بشری دولتها شده است. این مقاله با هدف تبیین چارچوب مفهومی و حقوقی مسئولیت مدنی دولت در حوزه حقوق بشر و تحلیل معیارهای احراز آن، به این پرسشها میپردازد که مبانی و عناصر تحقق مسئولیت مدنی دولت در نقض حقوق بشر در حقوق بینالملل چیست، مراجع قضایی بینالمللی چه معیارهایی برای احراز نقض و انتساب به کار میبرند، و چه الگوهایی برای جبران خسارت شکل گرفته است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد و رویه قضایی است. در این راستا، با تمرکز بر آرای مراجع بینالمللی بهویژه دیوان بینالمللی دادگستری و دیوان اروپایی حقوق بشر، معیارهای احراز نقض، ضوابط انتساب رفتار مأموران، نقش تعهدات مثبت دولت و شیوههای جبران خسارت بررسی میشود. یافتهها نشان میدهد الگوی مسئولیت دولت در حوزه حقوق بشر از رویکرد تقصیرمحور به سمت رویکرد تعهدمحور و حمایتمحور حرکت کرده و دامنه مسئولیت در قبال فعل و ترک فعل توسعه یافته است. با این حال، چالشهایی چون اجرای مؤثر احکام جبرانی، تعارض با مصونیت دولت و ابهام در برخی معیارهای انتساب، همچنان پابرجاست. مقاله در پایان، راهکارهایی برای تقویت کارآمدی نظام مسئولیت دولت در حوزه حقوق بشر ارائه میدهد.
دانلودها
مراجع
Brownlie, I. (2017). Principles of Public International Law (8th ed.). Mofid University Press.
Cassese, A. (2013). International Law (2nd ed.). Oxford University Press.
Clapham, A. (2018). Human Rights: A Very Short Introduction (2nd ed.). Oxford University Press.
Crawford, J. (2013). State Responsibility: The General Part. Cambridge University Press.
Crawford, J. (2019). Brownlie's Principles of Public International Law (9th ed.). Oxford University Press.
de Schutter, O. (2022). International Human Rights Law (3rd ed.). Cambridge University Press.
Forteau, M., & Pellet, A. (2021). International Law (3rd ed.). LGDJ.
Helfer, L., & Voeten, E. (2020). International courts as agents of legal change. Annual Review of Political Science.
Letsas, G. (2021). The ECHR as a Living Instrument. Oxford University Press.
Milanovic, M. (2021). Extraterritorial Application of Human Rights Treaties (updated ed.). Oxford University Press.
Mir Mousavi, S. A., & Haghighat, S. S. (2002). Foundations of Human Rights from the Perspective of Islam and Other Schools. Research Institute for Islamic Culture and Thought.
Mowbray, A. (2019). Cases and Materials on the European Convention on Human Rights. Oxford University Press.
Pasqualucci, J. (2019). The Practice and Procedure of the Inter-American Court of Human Rights (3rd ed.). Cambridge University Press.
Peters, A. (2019). Beyond Human Rights: The Legal Status of the Individual in International Law. Cambridge University Press.
Pisillo-Mazzeschi, R. (2018). The due diligence rule and the nature of the international responsibility of states. German Yearbook of International Law.
Shaw, M. (2021). International Law (9th ed.). Cambridge University Press.
Shelton, D. (2015). Remedies in International Human Rights Law (3rd ed.). Oxford University Press.
Shelton, D. (2021). Remedies in International Human Rights Law (3rd ed.). Oxford University Press.
Talmon, S. (2023). The ICJ's reparations jurisprudence. Journal of International Dispute Settlement, 14(2), 210-229.
Tams, C., Berster, L., & Schiffbauer, B. (2020). Genocide Convention Commentary. Hart.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Masoud Shekouhi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
