مسئولیت کیفری بینالمللی ناشی از قتل هدفمند رهبران سیاسی: مطالعه موردی تحولات یمن و غزه
کلمات کلیدی:
قتل هدفمند, مسئولیت کیفری بینالمللی, دیوان کیفری بینالمللی, جنایات جنگی, جنایات علیه بشریت, رهبران سیاسی, مخاصمات مسلحانه, حقوق بشردوستانه بینالمللی, حقوق بشرچکیده
قتل هدفمند رهبران سیاسی بهعنوان یکی از شیوههای نوین توسل به زور در مخاصمات مسلحانه معاصر، از چالشبرانگیزترین موضوعات حقوق بینالملل کیفری به شمار میآید. این پدیده، که اغلب با توجیهاتی چون دفاع مشروع، پیشگیری از تهدیدات امنیتی یا مقابله با تروریسم انجام میشود، در عمل در تقاطع دو رژیم حقوقی حقوق بشر بینالملل و حقوق مخاصمات مسلحانه قرار میگیرد و ارزیابی مسئولیت کیفری بینالمللی ناشی از آن را با پیچیدگیهای جدی مواجه میسازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل امکان انتساب مسئولیت کیفری بینالمللی ناشی از قتل هدفمند رهبران سیاسی، در چارچوب اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی، و با تمرکز بر تحولات یمن و غزه انجام شده است. این تحقیق با اتخاذ رویکردی تحلیلی–توصیفی و با بهرهگیری از اسناد بینالمللی، دکترین حقوقی و رویههای قضایی، نشان میدهد که اگرچه «قتل هدفمند» بهعنوان یک عنوان مجرمانه مستقل در اساسنامه رم پیشبینی نشده، اما بسته به وضعیت حقوقی قربانی، ماهیت مخاصمه، رعایت یا نقض اصول تفکیک، تناسب و ضرورت، و وجود سیاست دولتی یا سازمانی، میتواند ذیل عناوینی چون جنایت جنگی (ماده ۸) یا جنایت علیه بشریت (ماده ۷) قابل تعقیب باشد. بررسی مطالعات موردی یمن و غزه آشکار میسازد که تفسیر موسع از مفهوم مشارکت مستقیم در مخاصمات، ابهام در تمایز رهبر سیاسی و فرمانده نظامی، و فقدان نظارت قضایی مؤثر، زمینهساز نقض گسترده قواعد آمره حقوق بینالملل شده است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که دیوان کیفری بینالمللی از حیث حقوقی ظرفیت لازم برای تعقیب اینگونه اقدامات را داراست، اما محدودیتهای عملی از جمله چالشهای صلاحیتی، عدم همکاری دولتها و فشارهای سیاسی، کارآمدی واقعی آن را تضعیف کرده است. در نهایت، پژوهش بر ضرورت شفافسازی مفهومی قتل هدفمند، تقویت سازوکارهای همکاری با دیوان و توسعه رویه قضایی بینالمللی تأکید میکند.
دانلودها
مراجع
Ambos, K. (2021). Treatise on International Criminal Law (The Crimes and Sentencing) (2th ed., Vol. II). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/law/9780192844262.001.0001
Askarisirchi, E. (2025). Frameworks for Improving ICC Compliance. Columbia Human Rights Law Review, 57(1), 148.
Bantekas, I. (2023). International Criminal Law (9th ed.). Hart Publishing.
Cassese, A. (2005). International Law (2nd ed.). Oxford University Press.
Cassese, A. (2022). International Criminal Law (4th ed.). Oxford University Press.
Cryer, R., Robinson, D., & Vasiliev, S. (2019). An Introduction to International Criminal Law and Procedure (4th ed.). Cambridge University Press.
Ghoshray, S. (2015). Targeted Killing in International Law Searching for Rights in the Shadow of 9/11. Indiana International & Comparative Law Review, 24(2), 355-408.
ICC. (2024). The Legitimacy Trap: Balancing Enforcement and International Cooperation within the ICC. Yale Journal of International Law, 1(2), 85-96.
ICRC. (2023). Commentary on Article 8 of the Rome Statute (1th ed.). International Committee of the Red Cross.
ICRC. (2024). Casebook on International Humanitarian Law (2th ed.). Publishing ICRC.
Khajvand, M., & Bahari Ghazani, M. (2020). Differential support for victims of terrorism with a look at international documents. Journal of Political Science, 16(52), 213-230.
Khajvand, M., & Ghaffari, S. (2024). Investigating the crime of terrorism in Jurisprudence and the Iranian legal system. New Approaches in Islamic Studies, 1(18), 127-140.
Khajvand, M., & Rezaei Shourakki, T. (2024). Investigating the crime of assassination and terrorism from the perspective of domestic and international legal systems. Judicial Law Research, 2(9), 107-125.
Kretzmer, D. (2005). Targeted Killing of Suspected Terrorists: Extra-Judicial Executions or Legitimate Means of Defence? Eur J Int Law, 16(25), 171-212.
Mansouri Namlabandan, J. (2024). Investigating different perspectives on extrajudicial killings in Iranian international criminal law. Qazanameh Quarterly, 2(5), 69-80.
Melzer, N. (2008). Targeted Killing in International Law (2th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199533169.001.0001
Mostafavi, S. M. (2023). Targeted Killing from the Perspective of International Law (1st ed.). Jahan-e Siyasat Publications.
Polaine, M. (2020). The War in Yemen A NIAC with International Elements. Journal of Conflict & Security Law, 2(14), 97-105.
Sassòli, M., & Olson, L. (2008). The Relationship between International Humanitarian Law and Human Rights Law Where It Matters. International Review of the Red Cross, 40(4), 102-145.
Schabas, W. A. (2020). The International Criminal Court A Commentary on the Rome Statute (2nd ed.). Oxford University Press.
UN. (2021). Overview of the work done by the Special Rapporteur on extrajudicial summary or arbitrary executions during her tenure.
UN. (2024). Report on the Use of Lethal Force in Counter-Terrorism Operations.
Werle, G., & Jessberger, F. (2020). Principles of International Criminal Law (4th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/law/9780198826859.001.0001
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mazher Khajevand; Sheragim Sheikh-al-Islami kandelousi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.