بررسی تطبیقی نظام ارث در قانون مدنی ومقررات احوال شخصیه اقلیت های دینی ایران ( زرتشتی ، کلیمی ، مسیحی)

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مطالعه تطبیقی نظام ارث در قانون مدنی ایران و قواعد حاکم بر ارث اقلیت‌های دینی شناخته‌شده، شامل زرتشتیان، کلیمیان و مسیحیان، انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی تفاوت‌های موجود در مبانی، شرایط توارث، طبقات و درجات وراث، سهم‌الارث و موانع ارث در نظام عمومی قانون مدنی و مقررات مذهبی اقلیت‌های دینی و همچنین تحلیل چالش‌های ناشی از تعارض میان قواعد رسمی و مذهبی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و داده‌های آن از طریق مطالعه قوانین، مقررات مربوط به احوال شخصیه، آرای قضایی، نظریات مشورتی و منابع کتابخانه‌ای گردآوری و تحلیل شده است. نتایج نشان می‌دهد که نظام ارث مسلمانان در ایران عمدتاً بر قانون مدنی و مبانی فقه امامیه استوار است و طبقات، درجات و سهم‌الارث وراث به‌صورت مدون تعیین شده‌اند؛ در مقابل، در مورد زرتشتیان، کلیمیان و مسیحیان، قواعد و عادات مسلم و متداول مذهب متوفی در چارچوب اصل ۱۳ قانون اساسی و قانون مربوط به احوال شخصیه آنان دارای اعتبار است. تفاوت در منبع قواعد، میزان سهم‌الارث، شرایط و موانع توارث و نحوه احراز مقررات مذهبی، از مهم‌ترین وجوه افتراق شناسایی‌شده است. نظام حقوقی ایران با پذیرش قواعد مذهبی اقلیت‌ها تلاش کرده است میان وحدت نظام حقوقی و احترام به هویت مذهبی آنان تعادل برقرار کند؛ با این حال، پراکندگی مقررات و ابهام در نحوه تشخیص برخی قواعد مذهبی می‌تواند موجب اختلاف و عدم پیش‌بینی‌پذیری در رسیدگی قضایی شود. تدوین و دسترس‌پذیر کردن مقررات ارث اقلیت‌های دینی می‌تواند به افزایش امنیت حقوقی و کاهش تعارضات قضایی کمک کند.