تحلیل فقهی اصل منع بازگرداندن در فقه امامیه با تأکید بر نهادهای استجاره، امان و قواعد فقهی
کلمات کلیدی:
فقه امامیه, منع بازگرداندن, استجاره, امان, مستجیر, پناهجو, حقوق بینالملل پناهندگانچکیده
اصل منع بازگرداندن (Non-Refoulement) از مهمترین تضمینهای حمایت از پناهندگان و اشخاص در معرض خطر در حقوق بینالملل است. مسئله پژوهش آن است که آیا میتوان از نهادهای استجاره و امان و قواعد عام فقه امامیه، مبنایی برای حمایت از شخص پناهخواه و تحدید بازگرداندن وی به محیط ناامن استنباط کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از منابع فقهی، تفسیری، روایی و حقوق بینالملل انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که آیه ششم سوره توبه، بهویژه الزام به رساندن مستجیر به «مأمن»، و احکام امان درباره مصونیت و امنیت مستأمن، مهمترین مبانی خاص حمایت را تشکیل میدهند. قواعد وفای به عهد، احترام نفس محترمه، لاضرر و عدالت و نفی ظلم نیز در مقام تقویت و تحدید آثار زیانبار اعاده قابل استنادند. برآیند پژوهش آن است که اصل منع بازگرداندن در فقه امامیه با صورتبندی مستقل و معاصر وجود ندارد، اما مجموعه این مبانی، ظرفیت استنباطی قابل دفاعی برای حمایت از شخص در معرض خطر و جلوگیری از اعاده وی به محیط تهدیدکننده حیات یا امنیت فراهم میکند؛ ظرفیتی که با حفظ تمایز میان مفاهیم کلاسیک فقهی و نهادهای حقوق بینالملل، میتواند مبنای بازخوانی اجتهادی این اصل قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Akhund Khurasani, M. K. (1988). Kifayat al-Usul. Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Allamah al-Hilli, H. i. Y. (1992). Qawa'id al-Ahkam fi Ma'rifat al-Halal wa al-Haram (Vol. 1, 3). Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Al-Allamah al-Hilli, H. i. Y. (1993). Tadhkirat al-Fuqaha (Vol. 9). Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Hurr al-Amili, M. i. H. (1988). Wasa'il al-Shi'a ila Tahsil Masa'il al-Shari'a (Vol. 12, 15, 29). Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Khoei, A. a.-Q. (2001). Mabani Takmilat al-Minhaj (Vol. 2). Imam al-Khoei Foundation.
Al-Kulayni, M. i. Y. q. (1986). Al-Kafi (4th ed., Vol. 2, 5, 7). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Al-Majlisi, M. B. (1982). Bihar al-Anwar al-Jami'ah li-Durar Akhbar al-A'immah al-Athar (Vol. 64). Al-Wafa Foundation.
Al-Mufid, M. i. M. i. N. m. (1992). Al-Muqni'ah. World Congress of the Millennium of Shaykh al-Mufid.
Al-Muhaqqiq al-Hilli, J. f. i. H. (1987). Shara'i al-Islam fi Masa'il al-Halal wa al-Haram (2nd ed., Vol. 1, 4). Isma'iliyan Foundation.
Al-Raghib al-Isfahani, H. i. M. (1991). Mufradat Alfaz al-Qur'an. Dar al-Qalam / Al-Dar al-Shamiyyah.
Al-Shahid al-Awwal, M. i. M. a.-A. (1996). Al-Qawa'id wa al-Fawa'id (Vol. 1-2). Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Al-Shahid al-Thani, Z. a.-D. i. A. a.-A. (1992). Masalik al-Afham ila Tanqih Shara'i al-Islam (Vol. 3, 15). Al-Ma'arif al-Islamiyyah Foundation.
Al-Tabrisi, F. i. H. (1993). Majma' al-Bayan fi Tafsir al-Qur'an (3rd ed., Vol. 3, 5). Naser Khosrow Publications.
Al-Tusi, M. i. H. (1967). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyyah (2nd ed., Vol. 1-8). Al-Maktabah al-Murtadawiyyah li-Ihya al-Athar al-Ja'fariyyah.
Al-Tusi, M. i. H. (1986a). Al-Khilaf (1st ed., Vol. 1-6). Islamic Publishing Institution of the Society of Seminary Teachers.
Al-Tusi, M. i. H. (1986b). Tahdhib al-Ahkam (4th ed., Vol. 6, 7). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Al-Tusi, M. i. H. (1988). Al-Tibyan fi Tafsir al-Qur'an (Vol. 3, 5, 6). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Allain, J. (2001). The Jus Cogens Nature of Non-Refoulement. International Journal of Refugee Law, 13(4), 533-558. https://doi.org/10.1093/ijrl/13.4.533
Ansari, M. (1994). Al-Makasib (Vol. 1-3). World Congress Commemorating Shaykh al-A'zam Ansari.
Ansari, M. (1995). Fara'id al-Usul (5th ed., Vol. 1-4). Islamic Publishing Institution of the Society of Seminary Teachers.
Fadil al-Hindi, M. i. H. a.-I. (1995). Kashf al-Litham wa al-Ibham 'an Qawa'id al-Ahkam (Vol. 4). Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Goodwin-Gill, G. S., & McAdam, J. (2021). The Refugee in International Law (4th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/law/9780198808565.001.0001
Hathaway, J. C. (2021). The Rights of Refugees under International Law (2nd ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108863537
Ibn Idris al-Hilli, M. i. A. (1989). Al-Sara'ir al-Hawi li-Tahrir al-Fatawa (Vol. 2). Islamic Publishing Institution of the Society of Seminary Teachers.
Ibn Manzur, M. i. M. (1993). Lisan al-Arab (3rd ed.). Dar Sader.
Khomeini, R. (1988). Tahrir al-Wasilah (1st ed., Vol. 1). Dar al-Ilm Press Institute.
Khomeini, R. (2006). Kitab al-Bay' (2nd ed., Vol. 2). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Lauterpacht, E., & Bethlehem, D. (2003). The Scope and Content of the Principle of Non-Refoulement: Opinion. In Refugee Protection in International Law: UNHCR's Global Consultations on International Protection (pp. 87-177). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511493973.008
Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir-e Nemuneh (Vol. 4). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Mousavi Bojnourdi, S. M. H. (1998). Al-Qawa'id al-Fiqhiyyah (Vol. 1). Al-Hadi Publications.
Na'ini, M. H. (1997). Munyat al-Talib fi Hashiyat al-Makasib. Islamic Publishing Institution.
Najafi, M. H. (1983). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam (7th ed., Vol. 21, 40, 42). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Naraqi, A. (1996). Awa'id al-Ayyam fi Bayan Qawa'id al-Ahkam. Islamic Propagation Office.
Subhani, J. f. (1997). Al-Qawa'id al-Fiqhiyyah (Vol. 2). Imam al-Sadiq Foundation.
Tabatabaei, S. A. (1997). Riyad al-Masa'il fi Tahqiq al-Ahkam bi al-Dala'il (Vol. 7). Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Tabatabaei, S. M. H. (1996). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an (5th ed., Vol. 5, 9). Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Tawhidi Tabrizi, M. A. (1996). Misbah al-Fiqahah fi Mu'amalat al-Shar' al-Muqaddas (4th ed., Vol. 2, 5). Ansariyan Foundation.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Rezvan Naserigol (Author); Ali Akbar Taheri; Hassan Gowth (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.