چالشهای عدالت قضایی در استرداد مبیع و تزلزل حقوق دارنده با حسننیت در پرتو رأی وحدت رویه ۸۱۰ دیوان عالی کشور
کلمات کلیدی:
عدالت قضایی, رأی وحدت رویه شماره ۸۱۰, دارنده با حسننیت, استرداد مبیع, فروش اقساطی, امنیت معاملات, تلف حکمیچکیده
تأمین عدالت قضایی و صیانت از امنیت معاملات در زمره بنیادینترین اهداف نظام حقوقی است که در تقابل میان حق فسخ فروشنده اولیه و حقوق ایادی بعدی جلوهگر میشود. در قراردادهای فروش اقساطی، عدم پرداخت اقساط ثمن توسط خریدار واسط و انتقال مبیع به شخص ثالث، چالش پیچیدهای پیرامون امکان یا عدم امکان استرداد عین مبیع پدید میآورد. صدور رأی وحدت رویه شماره ۸۱۰ مورخ ۱۴۰۰/۰۳/۰۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور با تجویز استرداد عین مال و بیاثر دانستن انتقال بعدی در شرایط مقرر، تحول مهمی در رویه قضایی ایجاد کرد. این پژوهش با هدف نقد و واکاوی مبانی رأی مزبور، سنجش کارآمدی آن در ترازوی عدالت قضایی و بررسی وضعیت حقوقی دارنده با حسننیت، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از شیوه گردآوری کتابخانهای انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تفسیر موسع از رأی ۸۱۰ و تقدم حق فسخ بر حقوق ایادی بعدی، در مواردی میتواند حمایت از ثالث با حسننیت و اصل امنیت معاملات را با چالش مواجه سازد و به بیثباتی در زنجیره دادوستدها بینجامد. عدالت قضایی اقتضا دارد میان خریدار نخستِ متخلف و ثالثِ بیخبر و با حسننیت تفکیک شود و آثار حقوقی انتقال بعدی با توجه به علم یا جهل ثالث و شرایط قرارداد نخست مورد ارزیابی قرار گیرد. بر این اساس، در فرض احراز حسننیت ثالث، حمایت از وی و جبران حق فروشنده اولیه از طریق مسئولیت قراردادی خریدار نخست و مطالبه بدل مناسب، میتواند راهکاری متوازن برای جمع میان حمایت از مالک اولیه، عدالت قضایی و امنیت معاملات باشد.
دانلودها
مراجع
Esmail, S., Seyed Pedram, K., & Abbas, P. (2023). Rules of Good Faith and Fair Dealing in Contracts: In Iranian Jurisprudence and Law with a Comparative Study of European Union Law. Economic Jurisprudence Studies, 5(Special Issue: New Jurisprudence and Law), 1-17. https://doi.org/10.22034/ejs.2023.410305.1506
Fakhraldin Asghari, A., & Hamidreza, A. (2010). Good Faith in the Performance of Contracts in English and Iranian Law. Private Law Studies, 40(2), 1-20. https://doi.org/20.1001.1.25885618.1389.40.2.1.4
Mehrzad, R., Jafar, K., & Bagher, S. (2024). A Comparative Examination and Analysis of Judicial Security in Iran. Encyclopedia of Comparative Jurisprudence and Law, 2(1), 1-28.
Mohammad-Hadi, J. (2022a). Analysis and Critique of Unification-of-Precedent Decision No. 810 of the General Assembly of the Supreme Court. Judiciary Law Journal, 86(118), 11-34. https://doi.org/10.22106/jlj.2022.544321.1895
Mohammad-Hadi, J. (2022b). The Effect of Rescission of the First Contract on Subsequent Transactions: Analysis and Interpretation of Unification-of-Precedent Decision No. 810 of the General Assembly of the Supreme Court. Biannual Journal of Critique and Analysis of Judicial Decisions, 1(2), 168-213. https://doi.org/10.22034/analysis.2023.701507
Mostafa, E., Mehdi, I., & Mohammadreza, F. (2024). Foundations of the Institution of Constructive Loss and Its Application: A Strategy for Safeguarding the Credibility of Official Documents. Majles and Rahbord Quarterly, 29(111), 71-96. https://doi.org/10.22034/mr.2022.5290.5056
Ramin, E., Siamak, R., & Ali-Akbar, F. (2022). An Examination of Substantive Fairness as a Basis for the Binding Force of Contract. Islamic Law Research Journal, 23(3), 401-435. https://doi.org/10.30497/law.2022.242078.3138
Sahar, K. (2023). The Legal Status of Transactions Consequent upon a Terminated Transaction: A Critique of Supreme Court Unification-of-Precedent Decision No. 810 (May 25, 2021). Biannual Journal of Critique and Analysis of Judicial Decisions, 2(4), 106-130. https://doi.org/10.22034/analysis.2024.2007565.1037
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Shahin Shami Aghdam (Author); Narges Zohari

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.