بازخوانی مسئولیت دولت در جبران خسارات ناشی از جنگ؛ گذار از مسئولیت مبتنی بر تقصیر به مسئولیت مبتنی بر عدالت توزیعی در حقوق عمومی ایران

نویسندگان

  • میلاد خلیلی دانشجوی دکتری، گروه حقوق، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-3435-0029
  • محسن اکبری گروه حقوق، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران https://orcid.org/0009-0002-3204-6233
  • محمدرضا امام زاده ئی گروه حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0009-6344-4147

کلمات کلیدی:

مسئولیت دولت, جبران خسارات جنگی, عدالت توزیعی, حقوق عمومی, حقوق اساسی

چکیده

جنگ‌ها، همواره تبعات ناگواری برای شهروندان غیرنظامی به همراه داشته و آنان را در معرض خسارات مالی و جانی قرار می‌دهند. نظام‌های حقوقی با چالش دیرینه‌ای در زمینه چگونگی جبران این خسارات روبرو هستند؛ رویکرد سنتی مبتنی بر مسئولیت دولت بر اساس تقصیر، در مواجهه با ماهیت پیچیده و غالباً غیرقابل انتساب مستقیم به دولت در وقوع خسارات جنگی، اغلب ناکارآمدی خود را نشان داده است. این مقاله با هدف «بازخوانی مسئولیت دولت در جبران خسارات ناشی از جنگ و تبیین گذار از مسئولیت مبتنی بر تقصیر به مسئولیت مبتنی بر عدالت توزیعی در حقوق عمومی ایران» تدوین شده است.این پژوهش با روشی تحلیلی-توصیفی، ابتدا به نقد رویکرد سنتی مسئولیت مبتنی بر تقصیر پرداخته و سپس با استناد به اصول بنیادین حقوق عمومی و حقوق اساسی ایران، مبانی نظری و حقوقی مسئولیت بدون تقصیر دولت را، به‌ویژه بر اساس نظریه خطر و اصل توزیع عادلانه بار عمومی، مورد بررسی قرار می‌دهد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که اصول حاکم بر نظام حقوقی ایران، از جمله اصل برابری شهروندان و وظایف حمایتی دولت، می‌تواند مبنای حقوقی محکمی برای پذیرش مسئولیت دولت در جبران خسارات جنگی، فارغ از اثبات تقصیر، فراهم آورد. در این راستا، مقاله به بررسی چالش‌های موجود و پیشنهاد سازوکارهایی عملی مانند ایجاد صندوق‌های ملی جبران خسارات و اصلاح نظام تقنینی، به منظور تحقق جبران خسارات جنگی بر پایه عدالت توزیعی می‌پردازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Ahmadi, M. H., & Mansourian, M. (2026). Civil Liability Arising from Omissions by Government Officials in Light of Judicial Decisions. Quarterly Journal of Judicial Legal Perspectives, 31(113).

Ameri, F., & Haj, M. (2018). A Legal-Economic Analysis of Article 21 of the 2016 Compulsory Insurance Law on Damages to Third Parties Arising from Motor Vehicle Accidents. Quarterly Journal of Legal Research, 17(35).

Aziziani, M. (2023). Foundational Developments in the Liability of Legal Persons under the 2016 Compulsory Insurance Law on Damages to Third Parties, with an Examination of Judicial Practice. Insurance Research Journal, 12(3).

Babaei, I. (2020). The Concept of Civil Liability. Scientific-Specialized Quarterly of Legal Encyclopedias, 3(6).

Barghi, M. M. (2023). States' Positive Obligations to Protect Citizens' Rights in the European Court's Interpretation of Article 8 of the European Convention on Human Rights. Quarterly Journal of State Studies, 9(34).

Brunner, E. (2018). State Liability for Acts of War: A Comparative Study. Oxford University Press.

Feldman, D. (2016). Brexit, the Royal Prerogative, and Parliamentary Sovereignty. Oxford Academic

Fortunes de, M. (2011). War Risks. http://www.fortunes-de-mer.com/mer/en/23-forms-clauses.html

Hansen. (2020). Paradigmenwechsel: Das neue Soziale Entschädigungsrecht des SGB XIV. https://www.reha-recht.de/fachbeitraege/beitrag/artikel/beitrag-d10-2020

Karimi, Badini, & Abbaslou, B. (2023). Distributive Justice in Iranian Civil Law. Quarterly Journal of Approaches to the Islamic Revolution, 17(62).

Khanamani, J., & Babaei Sakhmares, M. (2025). Examining the Civil Liability of States for Damage Caused by Military Operations 10th International Conference on Interdisciplinary Studies in Humanities and Islamic Sciences of Iran,

Maghsoudi, M., & Soleimani, H. (2023). Examining Civil Liability and the Method of Compensating Damage Caused by Government Fault in the Spread of COVID-19. Quarterly Journal of Teachings of Jurisprudence and Criminal Law, 2(4).

Malekizadeh, H., Nasehi, A., & Pour, S. (2023). Strict Civil Liability of the State in Natural Disasters. Quarterly Journal of Sociology of Culture and Art, 6(4).

Najafi, H. (2020). The Role of Fault in Civil Liability. Islamic Law Research Journal, 21(2).

Rezaeizadeh, M. J., & Kazemi, D. (2012). Reconsidering the Theory of Public Services and the Principles Governing It in the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Scientific-Research Journal of Islamic Jurisprudence and Law, 3(5).

Safaei, H., & Rahimi, H. (2018). Comparative Civil Liability. Shahr-e Danesh.

Sarbazian, M., & Zahiri, A. (2024). Foundations and Effects of Distributive Justice in the Civil Liability System. Comparative Studies of Islamic Countries, 2(3).

Sartipzadeh, R., & Ghaffari, M. (2018). Elements and Conditions of State Civil Liability for Compensation of Damages National Conference on New and Creative Ideas in Management, Accounting, Legal and Social Studies,

Schwarze, J. (2006). European Administrative Law. Sweet & Maxwell.

Valaei, A., Yavari, A., & Gorji, A. A. (2022). In Pursuit of Legislative Accountability: A Reflection on Civil Liability Arising from Legislative Acts. Biannual Journal of Comparative Law Studies, 13(2).

Ziaei Sistani, H., Esfandiari, A., & Babaei Mehr, A. (2025). State Civil Liability and the Occurrence of Damage in Emergency Conditions. Journal of Law and Political Studies, 5(4).

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

خلیلی م. ., اکبری م., & امام زاده ئی م. . (1405). بازخوانی مسئولیت دولت در جبران خسارات ناشی از جنگ؛ گذار از مسئولیت مبتنی بر تقصیر به مسئولیت مبتنی بر عدالت توزیعی در حقوق عمومی ایران. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی, 1-21. https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/683