آثار حقوقی و فقهی تلف حکمی در قراردادها با تاکید بر رویۀ قضایی

نویسندگان

    احد حمیدی * کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی،دانشگاه تبریز، تبریز، ایران lawyer.ahadhamidi2022@gmail.com
    سیامک حمیدی کارشناسی ارشد ، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

کلمات کلیدی:

تلف حکمی, قراردادها, فقه امامیه, رویۀ قضایی, انتقال به ثالث, امنیت معاملات

چکیده

تلف حکمی از مفاهیم مهم و نسبتاً نوپدید در تحلیل روابط قراردادی است که در مواردی مطرح می‌شود که عین مال از نظر فیزیکی موجود است، اما به دلیل موانع حقوقی یا قراردادی، امکان استرداد آن به مالک اولیه وجود ندارد. این مفهوم ریشه در مبانی فقه امامیه داشته و در سال‌های اخیر در رویۀ قضایی ایران نیز مورد توجه قرار گرفته است، به‌ویژه در مواردی که مال موضوع قرارداد به اشخاص ثالث منتقل شده یا مالکیت آن در نظام ثبت تثبیت گردیده است. مسئله اصلی این پژوهش تبیین آثار حقوقی و فقهی تلف حکمی در قراردادها و بررسی معیارهای تحقق آن در رویۀ قضایی ایران است. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. در این تحقیق، ابتدا مبانی فقهی تلف حکمی در آثار فقهای امامیه و قواعد فقهی مرتبط مورد بررسی قرار گرفته و سپس با تحلیل قوانین مدنی، آثار این نهاد در حقوق قراردادهای ایران تبیین شده است. در ادامه، آرای قضایی مرتبط مورد مطالعه قرار گرفته تا نحوه تلقی و کاربست عملی این مفهوم در رویۀ قضایی تحلیل شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در فقه امامیه، هرچند اصطلاح تلف حکمی به صورت صریح کمتر به کار رفته است، اما مفاد آن در قالب قواعدی مانند ضمان ید، لاضرر و احکام ضمان خیار قابل استنباط است. در حقوق مدنی ایران نیز با وجود فقدان تعریف قانونی صریح، آثار این مفهوم در مباحثی مانند سقوط تعهد به رد عین و تبدیل آن به پرداخت مثل یا قیمت قابل مشاهده است. بررسی رویۀ قضایی نشان می‌دهد که دادگاه‌ها در مواردی مانند انتقال رسمی مال به ثالث با حسن نیت، تثبیت مالکیت در نظام ثبت، و ایجاد تغییرات غیرقابل بازگشت در وضعیت حقوقی مال، آن را در حکم تلف تلقی کرده و امکان استرداد عین را منتفی می‌دانند. نتایج تحقیق بیانگر آن است که مفهوم تلف حکمی در حقوق ایران به تدریج از یک تحلیل فقهی نظری به یک ابزار عملی در حل تعارضات قراردادی تبدیل شده است. رویۀ قضایی با تأکید بر حفظ امنیت معاملات، اعتبار اسناد رسمی و حمایت از اشخاص ثالث با حسن نیت، در بسیاری از موارد تحقق تلف حکمی را می‌پذیرد و آثار آن را بر روابط قراردادی مترتب می‌سازد. با این حال، برای جلوگیری از تفسیرهای گسترده و حمایت همزمان از مالکیت مشروع، ضروری است معیارهای تحقق تلف حکمی در قوانین و رویۀ قضایی به صورت دقیق‌تر تبیین و نظام‌مند شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aghakhani, A. (2021). The Concept and Scope of Constructive Loss of the Subject Matter of Contract with a View to the English Legal System. Judiciary Law Journal, 85(116), 33-57.

Alsan, M., Isari, M., & Fathi, M. R. (2024). Foundations of the Institution of Constructive Loss and Its Application: A Strategy for Protecting the Validity of Official Deeds. Parliament and Strategy(117), 415-444.

Ansari, S. M. (2001). Al-Makasib. Majma Al-Fikr Al-Islami.

Babaei, I. (2022). Civil Liability Law and Non-Contractual Obligations. Mizan Legal Foundation.

Bojnourdi, H. (1998). Al-Qawa'id Al-Fiqhiyyah (Vol. 2). Al-Hadi Publishing.

Emami, S. H. (2008). Civil Law (28th ed., Vol. 1). Islamieh Publications.

Ghasemzadeh, S. M. (2007). Principles of Contracts and Obligations (7th ed.). Dadgostar.

Hilli, A. H. i. Y. (1993). Tadhkirat Al-Fuqaha (Vol. 10). Al al-Bayt Institute.

Hosseinikhaah, S. J. (2011). The Rule of Liability of Possession. Jurisprudential Center of the Pure Imams.

Houshmandi, S. (2024). Enhancing the Validity of Official Deeds of Immovable Property: Emphasis on the Theory of Constructive Loss, a Comparative Study in Iranian and German Law University of Science and Culture, Tehran].

Jafari Langroudi, M. J. (2009). Comprehensive Legal Terminology (4th ed., Vol. 2). Ganj-e Danesh.

Javaherkalam, M. H., & Haddadi Ardakani, S. (2023). Criteria for Identifying Constructive Loss in Islamic Law: With an Analysis of the Criterion of Transfer to a Third Party in Good Faith in Judicial Practice and the Draft Amendment to the Civil Code. Islamic Law Research Journal, 24(1), 109-138.

Katouzian, N. (1997). General Rules of Contracts. Mizan.

Katouzian, N. (2006). Civil Law: Non-Contractual Obligations: Compulsory Liability (4th ed., Vol. 1). University of Tehran.

Katouzian, N. (2008). Non-Contractual Obligations: Civil Liability. University of Tehran.

Khalesi, M., & Nikoukar, A. (2009). Compulsory Liability: Statutory Non-Contractual Obligations, Including Destruction, Causation, and Unjust Enrichment (1st ed., Vol. 2). Ghaza Publications.

Khaloui Tafti, S. S., & Abbasinejad, M. J. (2021). Constructive Loss and Its Effects in Iranian Law and Imami Jurisprudence. Fifth International Conference on Islamic Sciences, Religious Research, and Law,

Makarem Shirazi, N. (1990). Al-Qawa'id Al-Fiqhiyyah (Vol. 1).

Mousavi Faragheh, M. A.-S. (2023). The Theoretical Position of Constructive Loss in Contract Law with Emphasis on Imami Jurisprudence University of Science and Art, Yazd].

Safaei, S. H. (2020). General Rules of Contracts. Mizan.

Shahid, T. (1989). Al-Rawdah Al-Bahiyyah fi Sharh Al-Lum'ah Al-Dimashqiyyah (Vol. 3). Jamiat Al-Najaf Al-Diniyyah.

Shahidi, M. (2009). Extinction of Obligations (9th ed.). Majd.

Shirazi, M. M. T. (1894). Hashiyat Al-Makasib. Manshurat Al-Sharif Al-Radi.

Sobhani, J. (1998). Al-Mukhtar fi Ahkam Al-Khiyar. Imam Sadiq Institute.

Sokouti Nasimi, R. (2014). The Condition Prohibiting Transferring Dispositions in the Sold Property and Price: An Analysis of Article 454 of the Civil Code. Judicial Law Perspectives Quarterly(67).

Tabatabaei, S. M. S., & Jafari Khosroabadi, N. (2010). A Jurisprudential-Legal Examination of the Rule of Loss of the Sold Property in Warranty of Option. Quarterly Journal of Jurisprudence and Foundations of Islamic Law, 6(19), 125-140.

Tusi, M. i. H. (1967). Al-Mabsut fi Fiqh Al-Imamiyyah (Vol. 2).

Tusi, M. i. H. (1986). Al-Khilaf (Vol. 3). Islamic Publications Office.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۶/۱۰/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۱۱/۰۱

بازنگری

۱۴۰۵/۰۳/۰۱

پذیرش

۱۴۰۵/۰۳/۰۷

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

حمیدی ا.، و حمیدی س. . (1406). آثار حقوقی و فقهی تلف حکمی در قراردادها با تاکید بر رویۀ قضایی. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، 1-14. https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/591

مقالات مشابه

21-30 از 302

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.