نظام دادرسی خسارات ناشی از تقنین در جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

    بیژن عباسی * گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران babbasi@ut.ac.ir
    رضا طجرلو گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
    فرناز منوئی گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

خسارات تقنینی, مسئولیت مدنی, دیوان عدالت اداری, مصوبات, دادرسی تفکیکی, دادرسی ادغامی

چکیده

به رسمیت شناختن ویژگی های خاص مسئولیت تقنینی و شبه تقنینی همراه با مسئولیت مدنی سنتی، نظام دادرسی مطلوب ناشی از تقنین را تشکیل می‌دهد. مسئولیت مدنی دولت و مسئولیت تقنینی آن هرچند ویژگی‌های مشترکی دارند، اما تمرکز و تاکید متمایز بر آن ها نشان می‌دهد که نمی‌توان خسارات تقنینی را به طور کامل توسط قوانین مدنی و استفاده از عناصر سه گانه احراز خسارت پوشش داد. رویکرد نوظهور در حوزه خسارات تقنینی، دادرسی ادغامی است. در این الگو، خسارات تقنینی عمدتاً  توسط قواعد و نظریه های ویژه حقوق عمومی رسیدگی می‌شوند. با این حال، نظام جهوری اسلامی ایران  که اساساً هم چنان به سیستم حقوق مدنی و سنتی خود برای رسیدگی به دعاوی خسارت در حقوق عمومی متکی است، از نظام دادرسی تفکیکی و دو مرحله ای در دیوان عدالت اداری و دادگاه های عمومی پیروی میکند. هم چنین  مصوبات صادره از برخی مراجع و نهادها با خلأ قانونی عدم بررسی و جبران خسارت مواجه است. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این سوال است که نظام دادرسی موجود در جمهوری اسلامی ایران و ساز و کارهای تعبیه شده در آن ، قادر به رسیدگی به خسارات تقنینی و شبه تقنینی است؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که استثنا پذیری برخی مصوبات، دو مرحله ای بودن این دعاوی، عدم مبانی تخصصی و ویژه احراز خسارت تقنینی و عدم استفاده از ظرفیت های قضایی کشور، باعث متروک شدن این گونه دعاوی گردیده است. در این راستا، پیش بینی رژیم حقوقی منسجم و مرجع قضایی واحد ناظر بر خسارات تقنینی با بهره مندی از الگوی دادرسی ادغامی  و پیش بینی صندوق و محل بودجه اختصاصی برای بازیابی کامل خسارات واجد اهمیت است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abeyratne, R. (2019). Ordinary Wrongs as Constitutional Rights: The Public Law Model of Torts in South Asia. Texas International Law Journal, 1-30.

Aboelazm, K. S. (2024). Supreme Constitutional Court Review of the Legislative Omission in Egypt in Light of International Experiences. Heliyon, 39.

Aghaei Togh, M. (2017). A Comparative View of the Jurisdiction of the General Board of the Administrative Court of Justice Regarding the Annulment of Regulations. Judicial Legal Views, 22(79-80), 1-22.

Amid Zanjani, A., & Mousazadeh, E. (2010). Supervision over Governmental Acts and Administrative Justice. University of Tehran Press.

Asadi Ojagh, N., Shirazi, M. M., & Hasanvand, M. (2024). The Administrative Court of Justice: Drawing the Duality of Iran's Judicial System. Research and Development in Public Law, 1(1), 85-109.

Asimow, M. (2015). Five Models of Administrative Adjudication. The American Journal of Comparative Law, 63(1), 3-31.

Bell, J., & Lichere, F. State Liability. In Contemporary French Administrative Law (pp. 239).

Cafaggi, F., & Iamiceli, P. (2017). The Principles of Effectiveness, Proportionality and Dissuasiveness in the Enforcement of EU Consumer Law: The Impact of a Triad on the Choice of Civil Remedies and Administrative Sanction. European Review of Private Law, 575-618.

Cherednychenko, O. O. (2021). Regulatory Agencies and Private Damages in the EU: Bridging the Gap between Theory and Practice. Yearbook of European Law, 146-171.

Della Cananea, G. (2020). A Common Core Research on Government Liability in Tort: A Comparative Introduction. In Tort Liability of Public Authorities in European Laws: The Common Core of European Administrative Law (pp. 87-107). Oxford University Press.

Della Cananea, G., & Caranta, R. (2020). Tort Liability of Public Authorities in European Laws: The Common Core of European Administrative Law. Oxford University Press.

Ghazi, A. (2005). Essentials of Constitutional Law. Mizan Publications.

Karimi, A., & Rezaeinejad, H. (2012). Separating the Judicial Jurisdiction of Specialized Authorities from Public Courts in Hearing Civil Liability Claims against Municipal Officials. Private Law Journal, 9(1), 5-34.

Marboe, I. (2011). State Responsibility and Comparative State Liability for Administrative and Legislative Harm to Economic Interests. In International Investment Law and Comparative Public Law (pp. 378). Oxford University Press.

Morrison, F. L. (1998). The Liability of Governments for Legislative Acts in the United States of America. The American Journal of Comparative Law, 531-548.

Najjarzadeh Hanjani, M. (2023). Administrative Law 1 and 2 (5 ed.). Durandishan Publications.

Perroud, T. (2020). Government Liability in France: A Special Regime under General Principles. In Tort Liability of Public Authorities in European Laws (pp. 1-209). Oxford University Press.

Rosenthal, L. (2007). A Theory of Government Damages Liability: Torts, Constitutional Torts, and Taking. 1-74.

Rostami, V., & Ayineh Negini, H. (2025). Judicial Review of Regulations Issued by the Head of the Judiciary. Administrative Law Quarterly, 12(43), 77-95.

Sadeghi, E., Ostvar Sangari, K., Shojalyan, K., & Farokhi, Z. (2023). State Civil Liability Arising from Regulation. Interdisciplinary Studies in Society, Law, and Politics, 4, 89-100.

Saleh, R. A., & Farhat, M. H. (2021). Legal Basis for State Liability for Compensation for Acts of Government. European Journal of Management, Economics and Business, 214-229.

Shahniaei, A. (2013). Civil Liability of Governmental Agencies Arising from the Enactment of Unlawful Regulations: An Inquiry into a Unification Judgment of the Administrative Court of Justice. Ray Quarterly, 2(1), 71-90.

Szasz, V. (2021). State Immunity in Relation to Damage Caused by Legislation. Acta Universitatis Sapientiae, Legal Studies, 113.

Tabatabaei Motameni, M. (2023). Administrative Law (27 ed.). SAMT Publications.

Taleb Ahmadi, H., Rezaei, A., & Naqavi, A. H. (2020). Civil Liability Arising from Breach of Trust in Government Announcements and Decisions. Public Law Knowledge, 9(29), 27-50.

Wroblewski, B. (2023). State Liability and the Law: The Dogma of Lack of Liability for Acts of the Legislator in English Scholarship and Law (1 ed.).

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۶/۰۸/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۰۱/۰۶

بازنگری

۱۴۰۴/۰۳/۲۴

پذیرش

۱۴۰۴/۰۴/۰۱

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

عباسی ب.، طجرلو ر. .، و منوئی ف. . (1406). نظام دادرسی خسارات ناشی از تقنین در جمهوری اسلامی ایران. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، 1-16. https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/586

مقالات مشابه

61-70 از 281

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.