چالشهای مبنایی تلفیق تعزیرات با اصل عدالت بازپرورانه و ترمیمی در مداخلات جرم شناختی
کلمات کلیدی:
تعزیرات, عدالت بازپرورانه, عدالت ترمیمی, جرم شناسیچکیده
این پژوهش به بررسی چالشهای نظری و عملی تلفیق نظام تعزیرات کیفری با اصول عدالت بازپرورانه و ترمیمی در بستر مداخلات جرمشناختی میپردازد. تعزیرات، بهعنوان بخش گسترده و انعطافپذیر نظام کیفری اسلامی، بر مبانی هنجاری دینی، اقتدار حاکمیت کیفری، حفظ نظم عمومی و تحقق بازدارندگی عام و خاص استوار است و پاسخ به جرم را عمدتاً در قالب مجازات مبتنی بر تنبیه، کنترل اجتماعی و تحدید آزادیها سامان میدهد. در مقابل، عدالت بازپرورانه و ترمیمی در پی ارائه الگویی متفاوت با تأکید بر مشارکت واقعی بزهدیده، بزهکار و جامعه محلی، جبران خسارت، ترمیم روابط آسیبدیده و توانبخشی فرد بزهکار است؛ الگویی که با وجود موفقیت نظری و تولید ادبیات گسترده، در عمل با چالشهای کارآمدی و محدودیتهای نهادی روبهرو بوده است. تفاوتهای بنیادین در اهداف (تنبیه و بازدارندگی در برابر اصلاح و ترمیم)، مبانی انسانشناختی (نگاه تکلیفمحور و هنجاری در برابر نگاه تجربهمحور و انسانمحور)، و جایگاه مسئولیتپذیری کیفری میان دو نظام، امکان ترکیب آنها را با دشواری مواجه میکند. علاوه بر این، ساختار قضایی سلسلهمراتبی و دولتمحورِ حاکم بر تعزیرات، با فرایندهای مشارکتی، گفتوگومحور و غیرمرکزی عدالت ترمیمی سازگاری محدودی دارد. قالبمند بودن ضمانتاجراهای تعزیری، محدودیت نقش بزهدیده در فرآیند دادرسی، و تعارض میان ماهیت دینی تعزیرات و مبانی سکولار و نسبیگرای عدالت ترمیمی، از دیگر موانع عمده در مسیر همگرایی این دو رویکرد است. بر این اساس، تلفیق مؤثر این دو نظام نیازمند بازنگری در مبانی مشروعیت مجازات، بازتعریف نقش دولت در پاسخ کیفری، و طراحی چارچوبهای حقوقی منعطف و چندسطحی است تا بتوان تعارضهای نظری و عملی موجود را کاهش داد. تنها با اتخاذ چنین رویکردی میتوان به مدلی دست یافت که ضمن حفظ کارکردهای بازدارنده و نظمآفرین تعزیرات، از ظرفیتهای اصلاحی، انسانمحور و ترمیمی عدالت بازپرورانه نیز بهرهمند گردد.
دانلودها
مراجع
Ansari, M. (2003). Fara'id al-Usul (4th ed., Vol. 2). Majma' al-Fikr al-Islami.
Braithwaite, J., & Rayejian Asli, M. (2006). Restorative Justice. Legal Research Journal(43), 521.
Craig, L. A. (2013). What Works in Offender Rehabilitation. Wiley-Blackwell.
Delmas-Marty, M., & Najafi Abrandabadi, A. H. (2002). Major Systems of Criminal Policy (1st ed.). Mizan.
Dunkel, F. (2014). Juvenile Justice System in Europe: Reform Development Between Justice, Welfare and New Punitiveness. Criminological Studies, 1(1).
Faraji, H. (2023). Indicators of the Theoretical Foundations of Islamic Criminal Policy. Judicial Legal Perspectives Quarterly, 28(104), 10.
Fathi Bahnasi, A. (1989). Al-Siyasah al-Jina'iyyah fi al-Shari'ah al-Islamiyyah. Dar al-Shorouq.
Gharati, M. (2004). Tafsir-e Nur (11th ed.). Markaz-e Farhangi Dars-ha'i az Qur'an.
Gholami, H. (2016). Penology: Generalities and Foundations of Crime Response Studies (1st ed.). Mizan.
Gholami, H. (2018). Principles of Restorative Justice (7th ed.). SAMT.
Khorasani, M. K. (1999). Kifayat al-Usul (5th ed.). Mu'assasat al-Nashr al-Islami.
Mohaqeq Damad, M. (2001). Jurisprudential Rules: Penal Section (2nd ed.). Nashr-e Olum-e Eslami.
Najafi Abrandabadi, A. H., & Hashembeigi, H. (2018). Encyclopedia of Criminology (5th ed.). Ganj-e Danesh.
Nowbahar, R. (2011). Principle of Minimal Use of Criminal Law. Criminal Law Teachings(1).
Nowbahar, R. (2013). Model Typology of Islamic Criminal Policy. Legal Research Journal(61), 112.
Odeh, A. a.-Q., & Ghaffouri, A. A. (1994). Islamic Criminal Law (1st ed., Vol. 1). Astan Quds Razavi Research Publications.
Qaradawi, Y. (2006). Fiqh of the Objectives of Shari'ah Between Universal Objectives and Partial Texts. Dar al-Shorouq.
Qorashi, S. A. A. (1995). Tafsir-e Ahsan al-Hadith (Vol. 11). Bonyad Bi'that Publications.
Rayejian Asli, M. (2023). Reformative-Rehabilitative Responses to Juvenile Offenders in the Iranian Criminal Justice System. Religion and Law Quarterly(36), 28.
Saffari, A. (2005). Justification or Reason-Giving for Punishment. Legal Research Journal(42), 314-315.
Sarbakhshi, M. (2010). Review of Epistemological Foundations of Secular Ethics. Ethical Knowledge, 1(4).
Sarbakhshi, M. (2019). The Objectivity of Religion and Ethics and the Superiority of Religious Ethics over Secular Ethics. Ethics Research Journal, 12(44).
Tusi, M. i. H. (2007). Al-Mabsut (Vol. 5). Nashr-e Islami.
Wright, M., Marshall, T., & Samavati Pirouz, A. (2004). Restorative Justice: Enhancing the Victim-Oriented Approach. Khalilian Publications.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 Najmeh maleki borujeni (Author); Maryam Naghdi Dourabati; Karim salehi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.