بررسی تطبیقی مصادیق مجازاتهای جایگزین حبس در حقوق کیفری ایران و اسناد بینالمللی حقوق بشر
کلمات کلیدی:
مجازاتهای جایگزین حبس, مقررات توکیو, حقوق کیفری ایران, زندانزدایی, نظارت الکترونیکی, خدمات عمومی, تعلیق مجازات, تناسب مجازاتچکیده
گسترش روزافزون جمعیت زندانها و هزینههای اجتماعی و اقتصادی ناشی از آن، ضرورت بازنگری در نظام پاسخدهی کیفری را ایجاب میکند. این پژوهش با هدف پر کردن شکاف میان سیاستهای کیفری داخلی و تعهدات بینالمللی، به تحلیل تطبیقی مصادیق مجازاتهای جایگزین حبس در حقوق ایران و استانداردهای سازمان ملل متحد، به ویژه مقررات توکیو(۱۹۹۰)، میپردازد. ضرورت تحقیق در لزوم تقویت رویکردهای «زندانزدایی» و بازپروری زندانیان از طریق اجرای مؤثر تدابیر غیرحبسی است. هدف اصلی، سنجش میزان انطباق و همسویی قوانین ایران با این مقررات بینالمللی در شش مصداق محوری شامل خدمات عمومی، نظارت الکترونیکی، دستورات درمانی و تعلیق مجازات است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تطبیقی قوانین داخلی با مقررات توکیو میباشد. تحلیل نشان میدهد که حقوق ایران از نظر ماهوی، چارچوب لازم برای اجرای مجازاتهای جایگزین را فراهم کرده و با مفاهیمی چون لزوم ترمیمی بودن خدمات عمومی (بند ۳ (ب) توکیو) و اصل حداقل مداخله (ماده ۵ توکیو) همسو است. با این حال، افتراقات قابل توجهی در حوزه اجرا وجود دارد: توسعه ناکافی نظارت تخصصی، ریسک تبدیل جریمه به حبس در صورت فقر(که اصل تناسب بند ۳ (ج) را به چالش میکشد) و اجرای محدود فناوریهای پیشرفته نظارتی از مهمترین موانع محسوب میشوند. در مجموع، همسویی کلی وجود دارد، اما برای دستیابی کامل به اهداف بینالمللی، پیشنهاد میشود تمرکز بر تقویت نهادی و تخصصی زیرساختهای نظارتی، تضمین اجرای مطلق اصل تناسب جریمهها، و گسترش دامنه تعلیق مجازات به عنوان رویه استاندارد در دستور کار سیاستگذاران کیفری کشور قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Ardebili, M. A. (2021). General Criminal Law, Volume 2 (Thirty-third Edition ed.). Mizan Publication.
Ashworth, A., & Hine, R. (2019). Sentencing and Criminal Justice (3th ed.). Oxford University Press.
Cavadino, M., & Dignan, J. (2019). Penal Systems: A Comparative Approach (3th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.4135/9781036233792
Cavadino, P., & Dignan, J. (2013). The Law of Penalties and Sentences: An Introduction to Sentencing (2th ed.). Press Sweet & Maxwell.
Clear, T. R., & Frost, N. A. (2014). The punishment imperative: The rise and failure of mass incarceration in America (2th ed.). New York University Press.
Cullen, F. T., & Jonson, C. L. (2017). Correctional theory: Context and consequences (2nd ed.). Press Sage.
Duff, R. A. (2001). Punishment, communication, and community (2th ed.). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195104295.001.0001
Fionda, J. (2015). Alternatives to Imprisonment: International Perspectives on Community Sanctions (2th ed.). Press Routledge.
Freiberg, A. (2001). Affective sentencing: Judicial discretion and emotion. Punishment & Society, 3(2), 165-188.
Hosseinejad, M. (2023). Challenges of Implementing Alternative Sanctions to Imprisonment in Iran. Quarterly Journal of Comparative Criminal Policy, 9(2), 113-145.
McNeill, F. (2018). Pervasive punishment: Making sense of mass supervision (2th ed.). Press Emerald. https://doi.org/10.1108/9781787564657
Mir Mohammad Sadeghi, H. (2020). Specific Criminal Law (Crimes Against Public Interests), Volume 2 (Twenty-sixth Edition ed.). Mizan Publications.
Mirbagheri, V. (2019). A Comparative Study of the Institution of Deprivation of Social Rights in the Criminal Justice Systems of Iran and France. University of Tehran Journal of Criminal Law and Criminology, 4(26), 86-115.
Morgan, R. (2013). Custody and alternatives: The politics of sentencing reform (2th ed.). Oxford University Press.
Najafi Abrandabadi, A. H. (2020). Translation of Iranian Criminal Policy (Fourteenth Edition ed.). Mizan Publications.
Newburn, T. (2017). Criminology (2th ed.). Press Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315629513
Pratt, J. (2008). Scandinavian exceptionalism in an era of penal excess. British Journal of Criminology, 48(2), 119-137. https://doi.org/10.1093/bjc/azm073
Robinson, D. (2008). The identity crisis of international criminal law. Leiden Journal of International Law, 21(4), 925-963. https://doi.org/10.1017/S0922156508005463
Shams Nateri, M. E. (2022). The Islamic Penal Code in the Current Legal Order, Volume 1 (Fourteenth Edition ed.). Mizan Legal Foundation Publications.
Tonry, M. (2011). Punishing race: A continuing American dilemma (1th ed.). Oxford University Press.
van Zyl Smit, D. (2012). Taking life imprisonment seriously (1th ed.). Kluwer Law International. https://doi.org/10.1163/9789047403098_004
van Zyl Smit, D., & Snacken, S. (2009). Principles of European prison law and policy (2th ed.). Oxford University Press.
Von Hirsch, A. (2003). Censoring Harm: A Theory of Penal Punishment (2th ed.). Hart Publishing.
Zeraat, A. (2021a). Challenges of Implementing Alternative Sanctions to Imprisonment. Criminal Law Research Quarterly, 8(2), 85-113.
Zeraat, A. (2021b). Commentary on the Islamic Penal Code (Generalities and Alternatives to Imprisonment) (Fourth Edition ed.). Samt Publications.
Zvekic, U. (1994). Alternatives to imprisonment: Current practice and future prospects (2th ed.). Press HEUNI.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Yaser Alijan Farzad Lahiji (Author); Mohsen Fallah; Mazaher Khajvand, Vali Eslami (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.