هوش مصنوعی به مثابه ابزار یا عامل جرم؟ بررسی تطبیقی در حقوق کیفری معاصر
کلمات کلیدی:
هوش مصنوعی, حقوق کیفری, مسئولیت اخلاقیچکیده
هوش مصنوعی به طور فزایندهای در فعالیتهایی مشارکت میکند که اگر توسط یک شخص حقیقی یا حتی یک شخص حقوقی مانند شرکتها انجام میشد، ماهیت مجرمانه داشت؛ از ایجاد سقوطهای ناگهانی در بازارهای مالی گرفته تا خرید مواد مخدر غیرقانونی یا حتی زیر گرفتن عابران پیاده. ما بر این باوریم که حقوق کیفری در مواردی که یک سامانه هوش مصنوعی عملاً مرتکب جرم میشود و در عین حال هیچ عامل انسانیِ بالادستی که از نظر عملی یا حقوقی قابل شناسایی و انتساب باشد وجود ندارد، با کاستیهای جدی مواجه است. این مقاله به بررسی راهکارهای احتمالی برای حل این مسئله میپردازد و تمرکز اصلی آن بر امکان مسئولیت کیفری مستقیم هوش مصنوعی در مواردی است که به صورت مستقل، خودمختار و غیرقابل تقلیل به کنشگران انسانی عمل میکند. دیدگاه رایج بر این است که مجازات هوش مصنوعی با اصول بنیادین حقوق کیفری، نظیر قابلیت انتساب تقصیر و ضرورت وجود عنصر روانی مجرمانه، ناسازگار است. نویسندگان با بهرهگیری از قیاسهایی با مسئولیت کیفری شرکتها، مسئولیت کیفری مطلق و نیز اصول شناختهشده انتساب، نشان میدهند که نمیتوان صرفاً با استدلالهای نظری و شتابزده، امکان مجازات هوش مصنوعی را به طور مطلق رد کرد. مجازات هوش مصنوعی میتواند آثار بازدارندگی عمومی و کارکردهای نمادین و بیانی به همراه داشته باشد و لزوماً با محدودیتهای منفی حقوق کیفری، مانند مجازات فراتر از میزان تقصیر، در تعارض نباشد. با این حال، نتیجه نهایی مقاله آن است که اعمال مجازات کیفری مستقیم بر هوش مصنوعی توجیهپذیر نیست؛ زیرا چنین رویکردی ممکن است هزینههای قابل توجهی به همراه داشته باشد و بیتردید مستلزم ایجاد تغییرات بنیادین و گسترده در ساختار حقوقی موجود خواهد بود. از این رو، نویسندگان معتقدند که اصلاحات محدود و متناسب در قوانین کیفری موجود که متوجه اشخاص انسانی هستند، همراه با توسعه احتمالی مسئولیت مدنی، راهکار مناسبتر و عملیتری برای مواجهه با جرایم ناشی از هوش مصنوعی به شمار میرود.
دانلودها
مراجع
Abbott, R. (2017). The Reasonable Computer: Disrupting the Paradigm of Tort Liability. George Washington Law Review, 86, 1.
Alschuler, A. (2009). Two Ways to Think About the Punishment of Corporations. American Criminal Law Review, 46, 1359.
Amirian Farsani, A., & Hosseini, S. M. (2023). Challenges and Barriers to Criminal Liability in Robots with Artificial Intelligence Capabilities. Legal Civilization(18).
Ansari, J., & Atazadeh, S. (2019). Re-Examining the Concept of Criminal Liability of Artificial Intelligence: A Case Study of Self-Driving Vehicles in Islamic, Iranian, U.S., and German Law. Comparative Research in Islamic and Western Law(4).
Darling, K. (2016). Extending Legal Protection to Social Robots: The Effects of Anthropomorphism, Empathy, and Violent Behavior Towards Robotic Objects. In Robot Law (pp. 213-215).
Gurney, J. (2015). Driving into the Unknown: Examining the Crossroads of Criminal Law and Autonomous Vehicles. Wake Forest Journal of Law & Policy, 5, 393-433.
Hallevy, G. (2010). The Criminal Liability of Artificial Intelligence Entities: From Science Fiction to Legal Social Control. Akron Intellectual Property Journal, 4, 171-191.
Kaveh, M. H., & Barani, M. (2024). Criminal Liability of Artificial Intelligence in Iranian Criminal Law with a View to European Union Legislation. Comparative Criminal Jurisprudence(3).
Makki, A. a.-S., Makki, Z. a.-S., & Kashkoulian, E. (2024). Examining Liability Arising from Artificial Intelligence Actions in the Iranian Legal System. Jurisprudence, Law and Criminal Sciences(32).
Müller, V. C., & Bostrom, N. (2016). Future Progress in Artificial Intelligence: A Survey of Expert Opinion. In Fundamental issues of artificial intelligence (pp. 553).
Sarch, A. Who Cares What You Think? The Irrelevance of Unmanifested Mental States. Law and Philosophy, 36, 707.
Scheutz, M. (2012). The Inherent Dangers of Unidirectional Emotional Bonds Between Humans and Social Robots. In Robot Ethics: The Ethical and Social Implications of Robotics (pp. 205-222).
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Hamideh Elahi (Author); Asghar Abbasi; Seyyed Abdollah MirGhiasi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.