امکانسنجی استخراج نظریه حکمرانی تقریبمحور در مذاهب پنجگانه بر پایه هسته سخت اصولی
DOI:
https://doi.org/10.61838/jecjl.673کلمات کلیدی:
فقه سیاسی مقارن, تقریب مذاهب, هسته سخت اصولی, نظام دوطبقه, توحید تقنینی, نظام قضایی دوگانهچکیده
پژوهش حاضر با هدف امکانسنجی استخراج نظریه «حکمرانی دینی تقریبمحور» در مذاهب پنجگانه اسلامی، به واکاوی ظرفیتهای اصولی و فقهی این مذاهب میپردازد. پرسش محوری تحقیق آن است که چگونه میتوان با اتکا بر قواعد اصولی مشترک، الگویی عملیاتی برای حکمرانی عادلانه و منسجم طراحی کرد. این پژوهش با روش تحلیل استنتاجی-تطبیقی و با رویکرد اجتهاد مقارن (مبتنی بر دادههای کتابخانهای و اسنادی) به سرانجام رسیده است. یافتههای حاصل از تحلیل تطبیقی متون اصیل فقهی نشان میدهد که بهرغم تمایز در مبانی مشروعیت، یک «هسته سخت معرفتی» مشتمل بر پنج قاعده کلان (مصلحت عمومی، حفظ نظام، سیره عقلا، شرطیت عدالت و نظارت عمومی) میان مذاهب خمسه وجود دارد. بر این پایه، پژوهش حاضر با ترسیم یک «مدل مفهومی-ساختاری» و ارائه «جدول تطبیقی جامع»، الگویی «دوطبقه» را پیشنهاد میکند؛ در طبقه اول، «هیئت عالی نظارت شرعی فرامذهبی» با کاربست «اجتهاد جمعی مقارن» در منطقه الفراغ، توحید تقنینی و صیانت از قطعیات دین را عهدهدار میشود و در طبقه دوم، نهادهای منتخب به اداره عقلانی کشور میپردازند. همچنین، راهکار حل چالشهای تقنینی و قضایی در قالب «نظام قضایی دوگانه» (با تفکیک دادگاههای عمومی بر پایه قوانین مدون فرامذهبی از محاکم اختصاصی احوال شخصیه) صورتبندی شده است تا کارآمدی ساختار سیاسی با صیانت از آزادیهای مذهبی همساز گردد.
دانلودها
مراجع
Abu Yusuf, Y. q. i. I. (1976). Kitab al-Kharaj. Dar al-Ma'rifah.
Akhund Khurasani, M. K. i. H. (1988). Kifayat al-Usul. Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Bukhari, M. i. I. Sahih al-Bukhari. Dar Tawq al-Najah.
Al-Ghazali, M. i. M. (1996). Al-Mustasfa min 'Ilm al-Usul. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Hilli, H. i. Y. (1990). Tadhkirat al-Fuqaha. Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Hilli, H. i. Y. (1992). Qawa'id al-Ahkam fi Ma'rifat al-Halal wa al-Haram. Islamic Publications Office.
Al-Kasani, A. a.-D. A. B. i. M. (1986). Bada'i' al-Sana'i' fi Tartib al-Shara'i'. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Kulayni, M. i. Y. q. (1986). Al-Kafi. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Al-Mawardi, A. i. M. (1986). Al-Ahkam al-Sultaniyyah wa al-Wilayat al-Diniyyah. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Muhaqqiq al-Hilli, N. a.-D. J. f. i. H. (2000). Ma'arij al-Usul. Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Naraqi, M. A. i. M. M. (1996). Awa'id al-Ayyam min Muhimmat Adillat al-Ahkam. Publishing Center of the Islamic Propagation Office.
Al-Nawawi, M. a.-D. Y. i. S. (1972). Al-Minhaj Sharh Sahih Muslim ibn al-Hajjaj. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Al-Qarafi, S. a.-D. A. i. I. (1984). Al-Furuq (Anwar al-Buruq fi Anwa' al-Furuq). Dar al-Ma'rifah.
Al-Qurtubi, M. i. A. (2006). Al-Jami' li-Ahkam al-Qur'an (Tafsir al-Qurtubi). Al-Risalah Foundation.
Al-Sadr, S. M. B. (1987). Iqtisaduna. Dar al-Ta'aruf lil-Matbu'at.
Al-Sarakhsi, M. i. A. (1993a). Al-Mabsut. Dar al-Ma'rifah.
Al-Sarakhsi, M. i. A. (1993b). Usul al-Sarakhsi. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Shafi'i, M. i. I. (1983a). Al-Risalah. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Shafi'i, M. i. I. (1983b). Al-Umm. Dar al-Ma'rifah.
Al-Shatibi, A. I. I. i. M. (1996). Al-Muwafaqat fi Usul al-Shari'ah. Dar Ibn Affan.
Al-Suyuti, J. a.-D. A. a.-R. (1983). Al-Ashbah wa al-Naza'ir fi Qawa'id wa Furu' Fiqh al-Shafi'iyyah. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Taftazani, M. i. U. (1988). Sharh al-Maqasid. Manshurat al-Sharif al-Radi.
Al-Tusi, M. i. H. (1967). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyyah. Al-Maktabah al-Murtadawiyyah li-Ihya al-Athar al-Ja'fariyyah.
Al-Tusi, M. i. H. (1987). 'Uddat al-Usul. Al al-Bayt Foundation for the Revival of Heritage.
Al-Tusi, M. i. H. (2009). Kitab al-Ghaybah. Jamkaran Holy Mosque.
Amara, M. (1997). Al-Islam wa al-Ta'addudiyyah: Al-Ikhtilaf wa al-Tanawwu' fi Itar al-Wahdah. Dar al-Shuruq.
Ansari, M. i. M. A. (1994). Al-Makasib. World Congress Commemorating the Millennium of Shaykh al-Ansari.
Arakin, M. (2012). Feasibility of Rapprochement Among Islamic Schools in Governmental Jurisprudence. Islamic Sciences and Culture Academy.
Hakim, S. M. B. (1997). Al-Wahdah al-Islamiyyah min Manzur al-Thaqalayn. World Forum for Proximity of Islamic Schools of Thought.
Hakim, S. M. B. (2005). Mawsu'at al-Fiqh al-Islami al-Muqaran. World Forum for Proximity of Islamic Schools of Thought.
Ibn Abidin, M. A. i. U. (1991). Radd al-Muhtar ala al-Durr al-Mukhtar (Hashiyat Ibn Abidin). Dar al-Fikr.
Ibn Qayyim al-Jawziyyah, M. i. A. B. (1994). I'lam al-Muwaqqi'in an Rabb al-Alamin. Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Ibn Qudamah al-Maqdisi, A. A. i. A. (1984). Al-Mughni. Dar al-Fikr.
Ibn Taymiyyah, T. a.-D. A. i. A. a.-H. (1990). Al-Siyasah al-Shar'iyyah fi Islah al-Ra'i wa al-Ra'iyyah. Dar al-Jil.
Izdehi, S. S. (2023). Comparative Political Jurisprudence: Foundations and Models. Islamic Culture and Thought Research Institute.
Khafaf, A. (2000). Al-Nizam al-Siyasi fi al-Fiqh al-Islami al-Muqaran. Dar al-Hadi.
Khomeini, S. R. (2000). Kitab al-Bay'. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Malik ibn, A. (2004). Al-Muwatta. Zayed bin Sultan Al Nahyan Charitable and Humanitarian Foundation.
Mousavi, S. H. (2024). Jurisprudential Foundations of Governance in Islamic Schools of Thought. Hawzah and University Research Institute.
Mughniyah, M. J. (2003). Al-Fiqh ala al-Madhahib al-Khamsah. Dar al-Jawad.
Muslim ibn al-Hajjaj, a.-N. Sahih Muslim. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Muzaffar, M. R. (2009). Usul al-Fiqh. Islamic Publications Office.
Najafi, M. H. (1983). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i' al-Islam. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Sharaf al-Din, S. A. a.-H. (1986). Al-Muraja'at. Dar al-Adwa.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Faraj Talashan; Mansour Gharibpour (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.