Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 12 1404 12 01 Judicial Review of Government Regulations (Bylaws and Cabinet Resolutions) and Its Role in Ensuring the Effectiveness of the Rule of Law, Remedies for Violations, and Judicial Security نظارت قضایی بر مقررات دولتی (آیین‌نامه و تصویب‌نامه) و جایگاه آن در کارسازی حاکمیت قانون، ضمانت‌اجرای نقض و امنیت قضایی 1 25 FA آرش بهزادی‌ نژاد دانشجوی دکتری، گروه حقوق عمومی، واحد سیرجان، دانشگاه ازاد اسلامی، سیرجان، ایران. خدیجه کریمی اصفهانی گروه حقوق عمومی، واحد سیرجان، واحد داریون، دانشگاه ازاد اسلامی، سیرجان، ایران طیبه بلوردی گروه حقوق خصوصی، واحد سیرجان، دانشگاه ازاد اسلامی، سیرجان، ایران Journal Article 1404 06 03 <p>Judicial review of government regulations, particularly bylaws and cabinet resolutions, constitutes one of the most fundamental mechanisms for establishing a balance between the public interest and citizens’ fundamental rights and functions as the ultimate guarantor of the rule of law. The present study aims to assess the role of such review in ensuring the effectiveness of the rule of law, activating remedies for violations, and consolidating judicial security within the legal system of the Islamic Republic of Iran. The study employs an analytical-comparative method, drawing on the theoretical foundations of the hierarchy of norms and comparisons with leading legal systems. The findings indicate that judicial review is not a secondary mechanism but rather a structural necessity for realizing the rule of law and safeguarding individuals’ acquired rights, and that its effectiveness depends on the independence of administrative adjudicatory institutions, the substantive depth of judicial scrutiny, and the expeditiousness of proceedings. The principal challenges to such effectiveness include the predominance of a formalistic approach to adjudication, limitations on the retroactive application of remedies, and the congestion and excessive duration of judicial proceedings, all of which undermine judicial security. The article concludes that a transition toward substantive review, the broader application of retroactive annulment, and the acceleration and enhanced transparency of judicial procedures constitute the three fundamental pillars for ensuring the effectiveness of the rule of law and providing effective remedies for violations.</p> <p>نظارت قضایی بر مقررات دولتی، به‌ویژه آیین‌نامه‌ها و تصویب‌نامه‌ها، از بنیادین‌ترین سازوکارهای ایجاد توازن میان منفعت عام و حقوق بنیادین شهروندان به شمار می‌آید و به مثابه ضامن نهایی حاکمیت قانون عمل می‌کند. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی جایگاه این نظارت در کارسازی حاکمیت قانون، فعال‌شدن ضمانت‌اجرای نقض و تثبیت امنیت قضایی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران است. پژوهش با روش تحلیلی-تطبیقی و با بهره‌گیری از مبانی نظریه سلسله مراتب هنجارمیک و مقایسه با نظام‌های حقوقی پیشرو صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظارت قضایی، نه یک سازوکار ثانوی بلکه یک ضرورت ساختاری در تحقق حاکمیت قانون و صیانت از حقوق مکتسبه اشخاص است و کارآمدی آن به استقلال، عمق ماهوی و سرعت رسیدگی نهاد دادرس اداری وابسته است. چالش‌های اصلی در راه این کارسازی، غلبه رویکرد شکلی در رسیدگی، محدودیت اعمال ضمانت‌اجرای قهقرایی و تراکم و طولانی بودن دادرسی است که به نقض امنیت قضایی منجر می‌گردد. نتیجه‌گیری مقاله بر آن است که گذار به نظارت ماهوی، تعمیم ابطال عطف‌به‌ماسبق و شتاب‌بخشی و شفاف‌سازی فرآیندهای دادرسی، سه‌ضلعی بنیادین کارسازی حاکمیت قانون و تأمین ضمانت‌اجراهای مؤثر نقض است.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/724/473