Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 2026 05 25 A Criminological Study of Mitigated Criminal Responsibility Based on Perceptual Ignorance: From Chronological Maturity to Cognitive Maturity مطالعه جرم‌شناختی مسئولیت کیفری تعدیل‌یافته بر مبنای جهل ادراکی؛ از بلوغ تقویمی تا بلوغ شناختی 1 14 FA علی موحدی راد گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. زهرا تجری موذنی گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران محدثه صادقیان گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. Journal Article 1014/11/13 <p>The evolution of the juvenile criminal responsibility system in the Islamic Penal Code of 2013 (1392 AP) has taken a significant step toward criminological realism by recognizing the concept of "perceptual ignorance" in Article 91. This research aims to analyze the criminological foundations of the transition from chronological maturity to cognitive maturity. In the traditional paradigm, reaching the age of Sharia-based maturity was considered a definitive presumption of full criminal responsibility. However, findings in modern criminology, particularly in the fields of neurocriminology and developmental psychology, indicate that the development of the brain's frontal lobe and the capacity for impulse control do not necessarily coincide with chronological age. Using a descriptive-analytical method, this paper addresses how perceptual ignorance can function as a mitigating or exempting factor for criminal responsibility in crimes subject to Hudud and Qisas. The research findings indicate that understanding the wrongfulness (Hurmat) and the nature of a crime are complex cognitive processes that may be impaired in adolescents, despite physical maturity due to psychological immaturity or environmental factors. From a clinical criminology perspective, mere abstract knowledge of an act's illegality does not equate to a profound perception of its consequences and criminal nature. Finally, this paper emphasizes that Article 91, by accepting doubt regarding the development and perfection of intellect (Kamal-e-Aql), has shifted Iran's criminal policy from an absolute retributive approach toward a gradual and differentiated criminal responsibility. Nevertheless, the primary challenge lies in judicial realism and the difficulty of objectifying the criteria for measuring cognitive maturity in forensic medicine.</p> <p>تحول در نظام مسئولیت کیفری نوجوانان در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، با شناسایی مفهومی تحت عنوان جهل ادراکی در ماده ۹۱، گامی جدی به سوی واقع‌گرایی جرم‌شناختی برداشته است. این پژوهش با هدف واکاوی مبانی جرم‌شناختی گذار از بلوغ تقویمی به سوی بلوغ شناختی انجام شده است. در پارادایم سنتی، رسیدن به سن بلوغ شرعی، قرینه‌ای قطعی بر مسئولیت کیفری کامل تلقی می‌شد؛ اما یافته‌های جرم‌شناسی نوین، به‌ویژه در حوزه‌های جرم‌شناسی عصبی و روان‌شناسی رشد، نشان می‌دهند که تکامل لوب پیشانی مغز و توانایی کنترل تکانه، لزوماً با سن تقویمی هم‌زمان نیست. نوشتار حاضر با روش تحلیلی-توصیفی به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه جهل ادراکی می‌تواند به عنوان یک عامل تعدیل‌کننده یا رافع مسئولیت کیفری در جرائم مستوجب حد و قصاص عمل کند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که درک حرمت و درک ماهیت جرم، فرآیندهایی پیچیده و وابسته به شناخت هستند که ممکن است در نوجوانان، علی‌رغم بلوغ جسمی، به دلیل عدم پختگی روانی یا عوامل محیطی، دچار اختلال باشند. از منظر جرم‌شناسی بالینی، صرف دانش انتزاعی نسبت به غیرقانونی بودن یک فعل، به معنای ادراک عمیق پیامدها و ماهیت جنایی آن نیست. در نهایت، این نوشتار بر این نکته تأکید داشته است که ماده ۹۱ با پذیرش شبهه در رشد و کمال عقل، سیاست جنایی ایران را از رویکرد جزاگرای مطلق به سمت مسئولیت کیفری تدریجی و افتراقی سوق داده است. با این حال، چالش اصلی در واقع‌گرایی قضایی و دشواری عینی‌سازی معیارهای سنجش بلوغ شناختی در پزشکی قانونی نهفته است.</p>