Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 01 01 The Evolution of Oath as Evidence in Islamic Jurisprudence and Iranian Positive Law with Emphasis on Criminal Procedure تحولات سوگند به‌عنوان دلیل اثبات دعوا در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران با تأکید بر آیین دادرسی کیفری 1 15 FA مسعود کعبی گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران هرمز اسدی کوه باد گروه حقوق، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران. صادق آلبوغبیش گروه معارف اسلامی، واحد بین‌المللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران سعید عباسی نیا گروه معارف اسلامی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 1404/01/09 <p>Oath, as one of the means of proof in litigation, occupies a distinctive position in Islamic jurisprudence and the Iranian legal system. Nevertheless, its role and function have undergone fundamental transformations over time, particularly in the field of criminal procedure. In the legal system prior to the Islamic Revolution, oath was primarily invoked in civil disputes and had no significant evidentiary role in criminal matters. However, following the Islamic Revolution, and especially with the enactment of the Islamic Penal Code and the Criminal Procedure Code of 2013, oath was recognized by the legislator in a limited and conditional manner within certain areas of criminal law. Employing a descriptive–analytical method and drawing upon jurisprudential and legal sources, this study examines the jurisprudential foundations of oath, its historical development and transformations in Iranian law, and its role in judicial procedure. The findings indicate that although the jurisprudential foundations of oath have remained relatively stable, significant developments have emerged in Iranian positive law—particularly in criminal law—regarding its evidentiary value, scope of application, and procedural formalities. These developments reflect the legislator’s effort to establish a balance between Islamic legal principles, the requirements of fair trial standards, and the necessities of a modern legal system.</p> <p>سوگند به‌عنوان یکی از ادله اثبات دعوا، جایگاهی خاص در فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران دارد. با این حال، نقش و کارکرد آن در طول زمان، به‌ویژه در حوزه دادرسی کیفری، دستخوش تحولات اساسی شده است. در نظام حقوقی پیش از انقلاب اسلامی، سوگند عمدتاً در دعاوی مدنی مطرح بوده و در امور کیفری نقش قابل استنادی نداشته است؛ اما پس از انقلاب اسلامی و به‌ویژه با تصویب قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲، سوگند به‌صورت محدود و مشروط در برخی حوزه‌های کیفری مورد پذیرش قانون‌گذار قرار گرفت. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی و حقوقی، به بررسی مبانی فقهی سوگند، سیر تاریخی و تحولات آن در حقوق ایران و نقش آن در آیین دادرسی می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که هرچند مبانی فقهی سوگند از ثبات نسبی برخوردار است، اما در حقوق موضوعه ایران، به‌ویژه در حوزه حقوق کیفری، تحولات معناداری در ارزش اثباتی، قلمرو کاربرد و تشریفات آن پدید آمده است. این تحولات بیانگر تلاش قانون‌گذار برای ایجاد تعادل میان موازین شرعی، الزامات دادرسی عادلانه و مقتضیات نظام حقوقی نوین است.</p>