Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 1 پیاپی 1 1402 09 25 The Impact of Ethics on Ijtihad and the Interpretation of Religious Texts from a Human Rights Perspective تأثیر اخلاق بر اجتهاد و تفسیر متون دینی با رویکرد حقوق بشری 32 50 10.61838/jecjl.413 FA فاطمه قائدی بارده عضو هیئت علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران حمیده عبداللهی علی بیک استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. عبدالله امیدی فرد دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 1402/05/01 <p>Epistemological transformations in the modern era—particularly in the field of human rights—have revived the question of the relationship between ethics and religion in the process of understanding and deducing legal rulings. Ijtihad, as the dynamic mechanism of Islamic jurisprudence, has always required guiding principles to regulate interpretation and ensure compatibility with the exigencies of time. Within this framework, ethics can serve as a mediating factor between the divine text (nass) and the human interpreter. This article, employing an analytical–descriptive approach and drawing upon jurisprudential, legal-theoretical (usuli), and exegetical sources, examines the influence of ethical components on ijtihad and the interpretation of religious texts in light of human rights values. The findings reveal that ethics is not merely ornamental in the process of deduction; rather, it is a necessary condition for forming a more human-centered understanding of religion. Principles such as justice, human dignity, and the prohibition of harm (la darar)—as shared foundations between Islamic ethics and human rights—can play an effective role in reforming the method of ijtihad and preventing violence-oriented readings of religious texts. The results emphasize that by integrating moral rationality into the process of interpretation and deduction, it is possible to achieve a humane, dynamic, and dignity-oriented form of ijtihad—one that emerges from within the Islamic tradition while simultaneously converging with universal human values.</p> <p>تحولات معرفتی در دوران معاصر، به‌ویژه در حوزه حقوق بشر، موجب طرح دوباره نسبت میان اخلاق و دین در فرایند فهم و استنباط احکام شده است. اجتهاد، به‌عنوان ابزار پویایی فقه اسلامی، همواره نیازمند معیارهایی برای تنظیم تفسیر و تطبیق با مقتضیات زمان است؛ در این میان، اخلاق می‌تواند نقش واسطه‌ای میان نص و انسان ایفا کند. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و بهره‌گیری از منابع فقهی، اصولی و تفسیری، به بررسی تأثیر مؤلفه‌های اخلاقی بر اجتهاد و تفسیر متون دینی در پرتو ارزش‌های حقوق بشری می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اخلاق، نه‌تنها جنبه تزیینی در استنباط ندارد، بلکه شرط لازم برای شکل‌گیری قرائت انسانی‌تر از دین است. اصولی چون عدالت، کرامت انسانی، و نفی ضرر، به‌عنوان مبانی مشترک میان اخلاق اسلامی و حقوق بشر، می‌توانند در اصلاح روش اجتهاد و جلوگیری از قرائت‌های خشونت‌محور از متون دینی مؤثر باشند. نتیجه تحقیق تأکید دارد که با تلفیق عقلانیت اخلاقی در فرایند استنباط و تفسیر، می‌توان به اجتهادی انسانی، پویا و سازگار با کرامت ذاتی بشر دست یافت؛ اجتهادی که از درون سنت اسلامی برخاسته و در عین‌حال با ارزش‌های جهانی هم‌افق است.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/413/277