Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 1 پیاپی ۲ 1402 12 01 Systematization of Contextual Indicators in Comparative Principles of Jurisprudence and Their Function in the Process of Ijtihad نظام مند سازی قرائن در اصول فقه مقارن و کارکرد آن در فرآیند اجتهاد 132 152 10.61838/jecjl.402 FA روح الله آهنگران دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. جمشید معصومی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران مجید وزیری دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 1402/06/01 <p>Contextual indicators (qarā’in), as interpretive and situational elements, play a fundamental role in discovering the intent of the Lawgiver and in structuring verbal implications throughout the process of ijtihad (jurisprudential reasoning). Despite the significance of these components, discussions related to contextual indicators in both Imāmī (Shi‘a) and Sunni uṣūl al-fiqh (principles of Islamic jurisprudence) are often fragmented, lacking structural coherence, and remain unsuitable for systematic application. The present study, aiming to design a stage-based and operational framework, seeks to present an integrated model grounded in the shared principles of both schools, thereby clarifying the position of each indicator in the formation of apparent meaning (ẓuhūr), the preference of interpretations, the synthesis of evidences, and the activation of procedural principles (uṣūl ‘amaliyya). The research method is analytical-comparative, employing both historical and structural examinations of contextual indicators across four evolutionary phases of uṣūl al-fiqh. From this examination, three common jurisprudential principles are extracted: the foundational principle (contextual indicators are a necessary condition for the realization of valid apparent meaning), the structural principle (classification of indicators into connected, disconnected, situational, and rational types), and the functional principle (the presence of contextual indicators at all levels of implication). Based on these foundations, a sixfold classification of indicators has been developed, encompassing origin (scriptural, rational, customary, sensory), form (verbal or nonverbal), connection (connected or disconnected), strength of effect (definitive or presumptive), semantic function (restrictive, explanatory, determinative, personal, generic), and jurisprudential application (contextual or complementary). A four-stage model is also proposed, organizing the movement of contextual indicators through the phases of primary appearance, secondary appearance, interaction of evidences, and procedural principles. The findings indicate that contextual indicators present at the moment of speech issuance form the basis of the primary appearance, while complementary indicators function in the subsequent stage by influencing restriction, specification, preference of meaning, and harmonization among evidences according to customary understanding. A case analysis of the issue of the purity of the People of the Book confirms the practical efficiency of this framework in analyzing complex jurisprudential problems, demonstrating that the proposed theory enhances both the precision of legal derivation and the coherence of the ijtihad process.</p> <p>قرائن، به‌عنوان عناصر زمینه‌ای و تفسیری، نقش بنیادینی در کشف مراد شارع و تنظیم دلالت‌های لفظی در فرآیند اجتهاد دارند. با وجود اهمیت این مؤلفه‌ها، مباحث مربوط به قرائن در اصول فقه امامیه و اهل سنت، غالباً پراکنده، فاقد انسجام ساختاری و غیرقابل بهره‌برداری نظام‌مند هستند. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی مرحله‌محور و قابل اجرا، تلاش می‌کند با تکیه بر اصول مشترک فریقین، الگویی منسجم ارائه دهد که جایگاه هر قرینه را در شکل‌گیری ظهور، ترجیح معنا، تجمیع ادله و فعال‌سازی اصول عملیه مشخص سازد. روش تحقیق، تحلیلی ـ تطبیقی است و با بررسی تاریخی و ساختاری قرائن در چهار دوره تطور اصول فقه، سه اصل مشترک اجتهادی استخراج شده است: اصل بنیادین (قرائن شرط تحقق ظهور معتبرند)، اصل ساختاری (تقسیم قرائن به متصل، منفصل، حالیه و لبّیه)، و اصل کارکردی (حضور قرائن در همه سطوح دلالت). بر اساس این مبانی، تقسیم‌بندی شش‌گانه‌ای از قرائن شامل منشأ (شرعی، عقلی، عرفی، حسی)، هیأت (لفظی یا غیرلفظی)، اتصال (متصل یا منفصل)، قدرت اثرگذاری (قطعی یا ظنّی)، وظایف معنایی (صارفه، مفهمه، معیّنه، شخصی، نوعی)، و کاربست فقهی (زمینه‌ای یا مکمل) ارائه شده و الگویی چهارمرحله‌ای طراحی گردیده که جریان قرائن را در مراحل ظهور اولی، ظهور ثانوی، تشابک ادله و اصول عملیه سامان می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرائن زمینه‌ای در لحظه صدور کلام، زمینه‌ساز ظهور اولیه‌اند و قرائن مکمل در مرحله پسینی، در تقیید، تخصیص، ترجیح معنا و جمع عرفی میان ادله مؤثرند. نمونه‌کاوی مسئله طهارت اهل کتاب، کارآمدی این چارچوب را در تحلیل مسائل فقهی پیچیده تأیید کرده و نشان داده است که نظریه پیشنهادی موجب ارتقاء دقت در استنباط و انسجام بیشتر در فرآیند اجتهاد می‌شود.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/402/267