Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 12 1404 10 21 Jurisprudential and Legal Foundations of Criminalizing Tax Evasion مبانی فقهی و حقوقی جرم‌انگاری فرار مالیاتی 1 17 FA مهدی شیخی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. اصغر عربیان گروه حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. سید ابوالقاسم نقیبی گروه فقه و حقوق، دانشگاه شهید مطهری (ره)، تهران، ایران. Journal Article 1404/01/06 <p>Tax evasion, as one of the most significant challenges facing tax systems, exerts extensive effects on economic performance and social justice. This phenomenon not only reduces the government’s financial resources but also leads to the expansion of economic inequality and the weakening of public trust in the legal and administrative system. In Iranian law, the criminalization of tax evasion is based on the general principles of criminal law and is inspired by jurisprudential rules such as the necessity of preserving governance and Islam, safeguarding the Islamic society, and recognizing taxation as a public right. Moreover, the obligation of citizens to adhere to public order and social interests provides a firm foundation for prohibiting tax evasion. In fact, tax evasion is not merely a violation of tax regulations but constitutes harm to society and an infringement of public rights, which are generally and specifically prohibited by the Shari‘a. Alongside these principles, the prohibition of akl al-māl bi’l-bāṭil (illicit acquisition of property) and the fundamental necessity of maintaining public order are invoked to confront this phenomenon. From a jurisprudential perspective, the payment of taxes—as part of the civic obligations and as a mechanism to achieve public welfare—is endowed with a legitimate religious basis; therefore, evasion from it amounts to the infringement of public rights and the violation of social justice. From a legal standpoint as well, the legislator, by defining specific instances of tax evasion and prescribing criminal and civil sanctions, aims to protect public interests and secure the state’s financial resources. Consequently, the criminalization of this destructive phenomenon, emphasized within Islamic jurisprudence, is deemed indispensable for ensuring fiscal justice and safeguarding the proper functioning of the economic system within the Islamic community.</p> <p>فرار مالیاتی به‏عنوان یکی از مهمترین چالش‏های نظام‏های مالیاتی، آثار گسترده‏ای بر کارکرد اقتصادی و عدالت اجتماعی دارد. این پدیده نه تنها منابع مالی دولت را کاهش می‏دهد؛ بلکه موجب گسترش نابرابری‏های اقتصادی و تضعیف اعتماد عمومی به نظام حقوقی و اداری می‏گردد. در حقوق ایران، جرم‏انگاری فرار مالیاتی بر پایه اصول کلی حقوق کیفری و نیز با الهام از قواعدی مانند: ضرورت حفظ حکومت و اسلام و صیانت از جامعه اسلامی در کنار نگرش به مالیات به عنوان حق عمومی، و لزوم پای‏بندی شهروندان به رعایت نظم و مصالح عمومی، پایه<em>‏</em>های محکمی برای ممنوعیت فرار مالیاتی فراهم می‏آورند. در واقع، فرار مالیاتی نه تنها تخلف از مقررات مالیاتی بلکه نوعی ضرر به جامعه و نقض حقوق عمومی محسوب و مورد نهی عام و اختصاصی شارع قرار می‏گیرد؛ در کنار این قواعد، حرمت اکل مال به باطل و اصل ضرورت رعایت نظم عمومی برای مقابله با این پدیده مورد تمسک است. از منظر فقهی، پرداخت مالیات به‏عنوان بخشی از تکالیف شهروندی و ابزاری برای تحقق مصالح عمومی جامعه، واجد پشتوانه شرعی تلقی می‏شود؛ و فرار از آن، در حکم تضییع حقوق عمومی و نقض عدالت اجتماعی خواهد بود. از دیدگاه حقوقی نیز قانونگذار با تعیین مصادیق مشخص فرار مالیاتی و پیش<em>‏</em>بینی ضمانت‏ اجراهای کیفری و مدنی، درصدد حمایت از منافع عمومی و تأمین منابع مالی دولت برآمده در نتیجه جرم‏انگاری این پدیده مخرب، برای تحقق عدالت مالی و تضمین کارکرد صحیح نظام اقتصادی در فقه مورد تاکید بوده برای صیانت از جامعه اسلامی اجتناب ناپذیر تلقی می‏گردد<em>.</em></p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/289/187