Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 2 پیاپی 6 1403 06 30 Principles Governing the Fair Trial Process from the Perspective of Criminal Procedure اصول حاکم بر روند دادرسی عادلانه از منظر فرآیند کیفری 153 176 10.61838/jecjl.279 FA مهدی حریری استادیار، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1403/05/20 <p>Fair trial, as a fundamental human right, safeguards individual rights and freedoms while ensuring the legitimacy of the criminal justice system. It encompasses a set of procedural and substantive guarantees including the presumption of innocence, equality of arms, judicial impartiality, public hearings, access to counsel, and the right to be informed of charges, all grounded in human dignity and the rule of law. Using a descriptive-analytical approach and based on the review of statutory provisions, Islamic jurisprudential sources, and legal scholarship, this study explored the principles of fair trial within Iran’s criminal procedure system, examined their status, and analyzed existing implementation challenges. The findings revealed that although the Constitution of the Islamic Republic of Iran and the Criminal Procedure Code of Iran formally recognize many fair trial components, their practical enforcement is hindered by structural deficiencies, insufficient professional training for judicial police and judges, social and political pressures on the judicial process, and entrenched traditional crime-control attitudes. Moreover, Iran’s legal aid mechanisms remain inadequate, and oversight over judicial authorities is weak. It is therefore recommended to reform procedural laws, institutionalize continuous human rights training for judicial authorities and law enforcement, strengthen independent oversight mechanisms, and expand legal aid services to ensure effective defense for defendants. Implementing these reforms would enhance the legitimacy and efficiency of the criminal justice system and strengthen public trust in the judiciary.</p> <p>دادرسی عادلانه به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین حقوق بشر، تضمین‌کننده رعایت حقوق و آزادی‌های فردی و ایجاد مشروعیت برای نظام عدالت کیفری است. این اصل مجموعه‌ای از تضمینات شکلی و ماهوی از جمله اصل برائت، تساوی سلاح‌ها، بی‌طرفی مقام قضایی، علنی بودن محاکمات، حق دسترسی به وکیل و اطلاع از اتهام را در بر می‌گیرد و بر اصل کرامت انسانی و حاکمیت قانون استوار است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی متون قانونی، منابع فقهی و آثار دکترین حقوقی، به واکاوی اصول دادرسی عادلانه در نظام دادرسی کیفری ایران پرداخته و ضمن تبیین جایگاه آن‌ها، چالش‌های اجرایی موجود را بررسی نموده است. یافته‌ها نشان داد که هرچند قوانین اساسی و آیین دادرسی کیفری ایران بسیاری از مؤلفه‌های دادرسی منصفانه را به رسمیت شناخته‌اند، اما در عمل موانعی چون ضعف ساختار نهادی، کمبود آموزش‌های تخصصی برای ضابطان و قضات، فشارهای اجتماعی و سیاسی بر فرآیند دادرسی و نیز نگرش‌های سنتی جرم‌محور مانع تحقق کامل این اصول می‌شوند. همچنین نظام معاضدت قضایی در ایران پوشش کافی برای دفاع مؤثر متهمان ندارد و نظارت مؤثر بر عملکرد نهادهای رسیدگی‌کننده ضعیف است. بر این اساس، برای تضمین اجرای واقعی دادرسی عادلانه، اصلاح قوانین آیین دادرسی، توسعه آموزش‌های حقوق بشری برای مقامات قضایی و ضابطان، تقویت نهادهای نظارتی مستقل و گسترش خدمات معاضدت قضایی ضروری به نظر می‌رسد. اجرای این اصلاحات می‌تواند به ارتقای مشروعیت و کارآمدی نظام عدالت کیفری و افزایش اعتماد عمومی به دستگاه قضایی بینجامد.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/279/228