Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 12 1404 10 10 Methods of Compensating Victims for Damages Resulting from Failure to Prevent Air Pollution in Iranian Law شیوه‌های جبران خسارت وارده به زیان دیدگان ناشی از عدم جلوگیری از آلودگی هوا در حقوق ایران 1 15 10.61838/jecjl.269 FA ستایش سرلک گروه حقوق خصوصی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. عبدالوحید وفایی گروه معارف اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. مهدی میهمی گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 1404/01/16 <p>Air pollution is among the most significant environmental challenges of the present era, exerting profound impacts on human health, ecosystems, and public order. Given its detrimental effects, the fundamental question is what methods have been provided in the Iranian legal system to compensate victims for damages arising from the failure to prevent air pollution, and to what extent these mechanisms are effective. Using a descriptive–analytical method and documentary study, the present article examines the existing legal institutions for compensating damages. The findings indicate that under Iranian law, methods such as restitution to the original state, monetary compensation, elimination of the source of harm, commitment to refrain from pollution, liability insurance, and the establishment of compensation funds have been sporadically addressed. However, the lack of legislative coherence, insufficient enforcement guarantees, and the absence of effective supportive institutions have limited the efficiency of these mechanisms. To improve the environmental compensation system, it is recommended to draft a comprehensive Environmental Civil Liability Law, make liability insurance mandatory, and establish a National Air Pollution Damage Compensation Fund with sustainable financial resources. Such measures can, in addition to providing effective support to victims, play a preventive role against the continuation of pollution.</p> <p>آلودگی هوا از مهم‌ترین معضلات زیست‌محیطی عصر حاضر است که تأثیرات عمیقی بر سلامت انسان، اکوسیستم‌ها و نظم عمومی بر جای می‌گذارد. با توجه به آثار زیان‌بار آن، پرسش اساسی این است که در نظام حقوقی ایران چه شیوه‌هایی برای جبران خسارت زیان‌دیدگان ناشی از عدم جلوگیری از آلودگی هوا پیش‌بینی شده و این سازوکارها تا چه اندازه کارآمد هستند. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و مطالعه اسنادی، به بررسی نهادهای حقوقی موجود برای جبران خسارت پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در حقوق ایران، روش‌هایی همچون اعاده وضع به حالت سابق، جبران نقدی، از بین بردن منبع ضرر، تعهد به عدم آلودگی، بیمه مسئولیت و ایجاد صندوق جبران خسارت به‌طور پراکنده مطرح شده‌اند، اما فقدان انسجام تقنینی، نبود ضمانت‌های اجرایی کافی و فقدان نهادهای حمایتی کارآمد، کارایی این شیوه‌ها را محدود ساخته است. برای ارتقاء نظام جبران خسارت زیست‌محیطی، پیشنهاد می‌شود قانون جامع مسئولیت مدنی زیست‌محیطی تدوین گردد، بیمه مسئولیت الزامی شود، و صندوق ملی جبران خسارات آلودگی هوا با منابع مالی پایدار ایجاد گردد. این اقدام‌ها می‌توانند ضمن حمایت مؤثر از زیاندیدگان، نقشی پیشگیرانه در قبال تداوم آلودگی نیز ایفا نمایند.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/269/174