Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 9 1404 03 20 The Rule of Ma Yuzman and Ma La Yuzman: A Critical Analysis of Theoretical and Practical Challenges in Imamiyyah Jurisprudence and Contemporary Iranian Law قاعده مایضمن و مالایضمن؛ تحلیلی انتقادی از چالش‌های نظری و کاربستی در فقه امامیه و حقوق معاصر ایران 1 20 10.61838/jecjl.3.1.10 FA راضیه نجفی دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران پرویز ذکاییان استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران فخرالله ملایی کندلوس استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران Journal Article 1403/12/17 <p>The rule of Ma Yuzman (that which entails liability) and Ma La Yuzman (that which does not entail liability) is one of the significant doctrines in Islamic jurisprudence, primarily concerned with determining liability or non-liability and civil responsibility in transactions and contracts. Despite its well-established position in jurisprudential sources, the practical application of this rule faces considerable challenges. These include the precise articulation of the concept of liability in non-delivered transactions, the extent of the rule’s influence on tortious liability, and its compatibility with contemporary legal concepts. This article adopts a critical-analytical approach to examine the foundations of the rule, assess the doctrinal disagreements among Imamiyyah jurists, and analyze its application in the Iranian legal system. The research method employed is descriptive-analytical, based on library sources, and the presented analyses are grounded in rigorous jurisprudential reasoning and systematic comparative critique. In this regard, the relationship between the rule of Ma Yuzman and other rules such as Tasbib (causation), Ghorur (deception), and Itlaf (destruction) is explored, and the strengths and weaknesses of relying on this rule in civil liability claims are critically assessed. Furthermore, the paper highlights existing jurisprudential and legal challenges, emphasizing the need to revisit the concept of liability in light of modern economic and transactional developments. It also offers recommendations for enhancing theoretical precision and ensuring proper application of the rule within the Iranian legal framework. This study aims to demonstrate that without a precise redefinition of the rule’s components and a clear delineation of its conceptual boundaries, effective and transparent invocation of the rule in modern legal contexts remains unattainable.</p> <p>قاعده مایُضمن و مالایُضمن از قواعد مهم فقه اسلامی است که به تعیین ضمان یا عدم ضمان و مسئولیت مدنی در معاملات و عقود می‌پردازد. این قاعده با اینکه در منابع فقهی جایگاه مستحکمی یافته، در مقام تطبیق، با چالش‌های قابل توجهی مواجه است؛ از جمله تبیین دقیق مفهوم ضمان در معاملات غیرمقبوض، حدود تأثیر این قاعده در ضمان قهری و تطبیق آن با مفاهیم نوین حقوقی. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به واکاوی مبانی قاعده، بررسی اختلافات نظری بین فقهاء امامیه و تحلیل نحوه کاربست آن در نظام حقوقی ایران می‌پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای است و تلاش شده است تحلیل‌های ارائه‌شده بر مبنای استدلال‌های فقهی مستحکم و نقد تطبیقی نظام‌مند باشد. در این راستا، نسبت قاعده مایضمن با قواعدی چون تسبیب، غرور و اتلاف، مورد واکاوی قرار گرفته و نقاط ضعف و قوت استناد به این قاعده در دعاوی مسئولیت مدنی تحلیل شده است. در ادامه، ضمن اشاره به چالش‌های فقهی و حقوقی موجود، ضرورت بازخوانی مفهوم ضمان با توجه به تحولات اقتصادی و معاملاتی معاصر مطرح شده و پیشنهادهایی برای ارتقای دقت نظری و کاربست صحیح قاعده در نظام حقوقی ایران ارائه گردیده است. این تحقیق در پی آن است که نشان دهد بدون بازتعریف دقیق عناصر قاعده و تعیین مرزهای مفهومی آن، امکان استناد روشن و مؤثر به قاعده در حقوق مدرن وجود ندارد.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/165/86