Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 9 1404 02 29 Reconstructing the Rule of Law in Transitional Societies: The Role of the Principle of Due Process of Law in Achieving Post-Structural Justice بازساخت حاکمیت قانون در جوامع در حال گذار: نقش اصل لزوم رعایت تشریفات قانون و عدالت در تحقق عدالت پساساختاری 1 19 10.61838/jecjl.3.1.14 FA بهزاد آقاخانلو گروه حقوق بین‌الملل عمومی، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. حسین رستم‌زاد گروه حقوق بین الملل، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 1403 12 03 <p>The reconstruction of legal and political order in transitional societies requires the establishment of fundamental principles that guarantee justice, legal legitimacy, and public trust. Among these, the principle of due process of law has evolved beyond a merely procedural rule to become a substantive criterion for assessing the legitimacy of emerging legal orders during transitions. This article, adopting a descriptive–analytical approach and utilizing comparative methodology, examines the position of this principle within the framework of post-structural justice and its relation to the concept of the rule of law in post-authoritarian contexts. Within the article’s theoretical framework, the evolution of the concept of due process of law in international legal instruments and the jurisprudence of human rights courts is explored, along with its correlation to the rule of law under exceptional circumstances. Subsequently, by analyzing the experiences of four selected countries—Rwanda, South Africa, Iraq, and the former Yugoslavia—it is demonstrated that the observance or neglect of this principle has a direct impact on the success or failure of transitional justice mechanisms, public trust, and the legitimacy of newly established legal structures. The article emphasizes that any form of political compromise, general amnesty, or design of temporary justice institutions that lacks a procedural and legal framework rooted in due process will not only fail to deliver justice but also risk re-instigating instability. Finally, the article offers strategic recommendations for institutionalizing this principle in international law, designing oversight mechanisms, reforming judicial procedures, and strengthening legal doctrines in support of this norm. The article concludes that the institutionalization of the principle of due process of law is a prerequisite for establishing the rule of law and achieving justice in transitional societies.</p> <p>بازسازی نظم حقوقی و سیاسی در جوامع در حال گذار، مستلزم استقرار اصول بنیادینی است که تضمین‌کننده عدالت، مشروعیت حقوقی و اعتماد عمومی باشند. در این میان، «اصل لزوم رعایت تشریفات قانون و عدالت»، به‌عنوان یکی از اصول اساسی حقوق بین‌الملل، جایگاهی فراتر از یک قاعده شکلی یافته و به معیاری ماهوی برای سنجش مشروعیت نظم جدید در فرآیند گذار تبدیل شده است. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بهره‌گیری از روش تطبیقی، به بررسی جایگاه این اصل در ساختار عدالت پساساختاری و ارتباط آن با مفهوم حاکمیت قانون در شرایط پسازوال نظم اقتدارگرا می‌پردازد. در چارچوب نظری مقاله، ضمن بررسی تحولات مفهوم اصل لزوم رعایت تشریفات قانون و عدالت در اسناد بین‌المللی و رویه‌های دیوان‌های حقوق بشری، به تبیین نسبت آن با حاکمیت قانون در شرایط استثنایی پرداخته شده است. سپس با تحلیل تجارب چهار کشور منتخب ــ رواندا، آفریقای جنوبی، عراق و یوگسلاوی سابق ــ نشان داده می‌شود که رعایت یا نادیده‌انگاشتن این اصل، تأثیری مستقیم بر موفقیت یا ناکامی سازوکارهای عدالت انتقالی، اعتماد عمومی و مشروعیت ساختارهای حقوقی نوین دارد. مقاله تأکید می‌کند که هرگونه مصالحه سیاسی، عفو عمومی یا طراحی نهادهای موقت عدالت، اگر فاقد چارچوب آیینی و حقوقی متکی بر تشریفات باشد، نه‌تنها عدالت را محقق نمی‌سازد، بلکه به بی‌ثباتی مجدد خواهد انجامید. در پایان، راهکارهایی راهبردی برای نهادینه‌سازی این اصل در حقوق بین‌الملل، طراحی سازوکارهای نظارتی، اصلاح رویه‌های قضایی و تقویت دکترین حقوقی در حمایت از این اصل ارائه شده است. مقاله نتیجه می‌گیرد که نهادینه‌سازی اصل لزوم رعایت تشریفات قانون و عدالت، پیش‌شرط حاکمیت قانون و تحقق عدالت در جوامع در حال گذار است.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/133/92