Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 2 پیاپی 6 1403 05 29 The Receiver of Goods for Trial (Akhidh bi’l-Sawm) and the Legal Enforcement of Liability in Islamic Jurisprudential Schools and Iranian Law آخذ بالسوم و ضمانت اجرای مسئولیت در فقه مذاهب اسلامی و حقوق ایران 17 30 10.61838/jecjl.131 FA حمید وفائی دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز،دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران هرمز اسدی کوهباد دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران مهدی زمانی استادیار ،گروه ادبیات عرب، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Journal Article 1403 04 02 <p>The term Akhidh bi’l-Sawm refers to a person who receives a good from its owner for the purpose of inspection or trial with the intent of possibly purchasing it upon satisfaction. The primary legal issue concerning the Akhidh bi’l-Sawm is determining the type of liability incurred if the good is damaged or lost without negligence or misconduct. Within Imamiyyah jurisprudence, two primary views are presented. One group considers the possessor’s hand (yad) as a trust-based possession (yad amaniyyah), thereby limiting liability to cases of misconduct or negligence, on the basis that the owner has granted conditional permission for possession. Conversely, another group holds that the yad is liability-based (yad damaniyyah), assigning absolute responsibility to the possessor. They rely on the legal maxim "Upon the hand is what it takes until it returns it" (‘ala al-yad ma akhadat hatta tu’addih), indicating liability even in the absence of fault. This divergence stems from different interpretations of prophetic traditions and the extent of the owner’s authorization. Other Islamic legal schools also present varied opinions regarding the liability of the Akhidh bi’l-Sawm. In the Maliki school, such possession is deemed unauthorized, and absolute liability is imposed. The Shafi’i and Hanbali schools similarly assign absolute liability, likening the possession to usurpation (ghasb). The Hanafi school includes liability for both the goods and their benefits, regardless of intent or negligence. Under Iranian law, the Civil Code does not categorize the Akhidh bi’l-Sawm as a trustee (amin), and his liability is typically contingent on either returning the goods intact or compensating for their value. Article 631 of the Civil Code restricts the instances qualifying as trusteeship, and the Akhidh bi’l-Sawm is not among them. The owner grants conditional permission, requiring either safe return of the item or payment of its value, thus placing the possessor's liability between limited and absolute. Ultimately, the concept of Akhidh bi’l-Sawm remains a jurisprudential and legal point of contention, significantly impacting contractual relationships and commercial dispute resolution. A precise understanding of this concept is essential for legal scholars and practitioners.</p> <p>آخذ بالسوم به فردی گفته می‌شود که کالایی را از مالک برای بررسی و آزمایش دریافت می‌کند تا در صورت رضایت، آن را خریداری کند. مسئله اصلی در مسئولیت آخذ بالسوم، تعیین نوع مسئولیت او در صورت تلف یا نقص کالا بدون تعدی یا تفریط است. در فقه امامیه دو دیدگاه وجود دارد: گروهی ید آخذ بالسوم را امانی می‌دانند که مسئولیت او محدود به تعدی یا تفریط است، زیرا مالک به او اذن تصرف داده است؛ گروه دیگر ید او را ضمانی و مسئولیت را مطلق می‌دانند و معتقدند طبق قاعده «علی الید ما اخذت حتی تودیه» باید خسارت را جبران کند، حتی بدون تقصیر. این اختلاف ناشی از تفاوت در تفسیر حدیث و میزان اذن مالک است. در دیگر مذاهب اسلامی نیز نظرات متفاوتی درباره مسئولیت آخذ بالسوم وجود دارد. در مذهب مالکی، آخذ بالسوم به عنوان تصرف غیرمجاز شناخته شده و مسئولیت مطلق قائل‌اند. شافعی و حنبلی نیز مسئولیت مطلق را بر آخذ بالسوم بار می‌کنند و آن را نزدیک به غصب می‌دانند. در مذهب حنفی، مسئولیت شامل کالا و منافع آن است و مسئولیت بدون توجه به قصد یا تقصیر است. در حقوق ایران، قانون مدنی آخذ بالسوم را امین نمی‌داند و مسئولیت او معمولاً مشروط به حفظ سلامت کالا یا پرداخت ارزش آن است. ماده ۶۳۱ قانون مدنی مصادیق امین را محدود کرده و آخذ بالسوم در این مصادیق نیست. مالک به آخذ بالسوم اذن مشروط می‌دهد که کالا را سالم بازگرداند یا ارزش آن را بپردازد، بنابراین مسئولیت او بین مسئولیت محدود و مطلق نوسان دارد. در نهایت، آخذ بالسوم مفهومی حقوقی و فقهی محل اختلاف است که تأثیر مهمی بر قراردادها و حل اختلافات تجاری دارد و شناخت دقیق آن برای حقوقدانان ضروری است.</p> https://jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/131/74