گزینش‌گری در تعقیب جرایم بین‌المللی: ضرورت راهبردی یا تهدیدی برای بی‌طرفی دیوان - الیکا, محمدرضا; میلانی, علیرضا; صالحی, کریم (دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی)
تعقیب کیفری در دیوان کیفری بین‌المللی، برخلاف نظام‌های کیفری داخلی، در بستری از پراکندگی سیاسی، فقدان سازوکارهای اجرایی متمرکز و وابستگی شدید به همکاری دولت‌ها صورت می‌گیرد. در چنین ساختاری، فرایند تعقیب را نمی‌توان صرفاً یک کنش حقوقی دانست، بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌های راهبردی است که پیامدهای حقوقی، هنجاری، سیاسی و نمادین گسترده‌ای به همراه دارد. این مقاله با اتخاذ رویکردی تحلیلی–نهادی، استدلال می‌کند که تعقیب کیفری در دیوان کیفری بین‌المللی تحت حاکمیت یک چارچوب راهبردی چندلایه قرار دارد که از اختیار دادستانی مندرج در اساسنامه رم، برنامه‌ریزی راهبردی نهادی، اسناد سیاست‌گذاری موضوعی و انتخاب‌های عملیاتی در سراسر چرخه تعقیب تشکیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختیار دادستانی، به‌عنوان هسته ساختاری این چارچوب، نه‌تنها ابزار اعمال قانون، بلکه سازوکار اصلی تولید معنا در حقوق کیفری بین‌المللی است. تصمیم‌های راهبردی مربوط به گزینش وضعیت‌ها، شدت جرم، تمرکز بر مسئولان اصلی و اجرای اصل مکمل‌بودن، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به روایت‌های حقوقی از خشونت‌های گسترده و سلسله‌مراتب هنجاری جرایم بین‌المللی ایفا می‌کنند. در عین حال، اتکای اجتناب‌ناپذیر بر گزینش‌گری، دیوان را با چالش‌های جدی مشروعیت، شفافیت و انسجام مواجه می‌سازد. مقاله با بررسی راهبرد دادستانی در مراحل مختلف چرخه تعقیب (از بررسی‌های مقدماتی تا خاتمه وضعیت) نشان می‌دهد که ناکامی یا موفقیت دیوان کیفری بین‌المللی بیش از آنکه صرفاً تابع قواعد حقوقی باشد، به انسجام، عقلانیت و شفافیت داوری‌های راهبردی دفتر دادستانی وابسته است. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که راهبرد دادستانی نه یک ابزار مدیریتی فرعی، بلکه موتور هنجاری عدالت کیفری بین‌المللی و عامل تعیین‌کننده در تحقق یا ناکامی وعده پایان دادن به بی‌کیفرمانی است.