چالش‌های فراروی محکومان در حقوق کیفری ایران - سلطانی حسین; فلاح محسن (دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی)
نظام عدالت کیفری ایران با محوریت مجازات حبس، سال‌هاست که به‌عنوان ابزار اصلی واکنش به بزهکاری شناخته می‌شود؛ اما تجربه‌های عملی و یافته‌های نظری جدید، حاکی از ناکارآمدی این شیوه در تحقق اهدافی چون اصلاح مجرم، بازدارندگی و تأمین امنیت اجتماعی است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی چالش‌های فراروی محکومان در نظام کیفری ایران می‌پردازد و نشان می‌دهد که زندان در وضعیت فعلی نه‌تنها موجب اصلاح مجرم نمی‌شود، بلکه با تولید و بازتولید آسیب‌های فردی، اجتماعی و اقتصادی، نقش منفی در فرآیند عدالت ایفا می‌کند. در این راستا، مفاهیمی چون کرامت انسانی، فردی‌سازی مجازات، ضرورت پرونده شخصیت و مجازات‌های جایگزین مورد واکاوی قرار گرفته‌اند. همچنین، تجربه جهانی در زمینه خصوصی‌سازی زندان‌ها و آثار آن در کارآمدی نظام کیفری مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته و در نهایت، بر لزوم گذار از عدالت تنبیهی به سوی عدالت ترمیمی، با بهره‌گیری از رویکردهای انسانی، بازپرورانه و فردمحور تأکید شده است. یافته‌های مقاله حاکی از آن است که تحقق عدالت مؤثر در نظام کیفری ایران نیازمند بازنگری اساسی در فلسفه مجازات، توسعه نهادهای جایگزین حبس، نهادینه‌سازی پرونده شخصیت و ایجاد سازوکارهای نظارتی کارآمد در صورت حرکت به سمت خصوصی‌سازی است. این مقاله با تکیه بر مبانی نظری، داده‌های تطبیقی و تحلیل‌های حقوقی، چشم‌اندازی جامع برای اصلاح سیاست جنایی ایران در جهت تحقق عدالت انسانی و کارآمد ارائه می‌دهد.