مسئولیت کیفری بین‌المللی ناشی از قتل هدفمند رهبران سیاسی: مطالعه موردی تحولات یمن و غزه - خواجوند مظاهر; شیخ الاسلامی کندلوسی شراگیم (دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی)
قتل هدفمند رهبران سیاسی به‌عنوان یکی از شیوه‌های نوین توسل به زور در مخاصمات مسلحانه معاصر، از چالش‌برانگیزترین موضوعات حقوق بین‌الملل کیفری به شمار می‌آید. این پدیده، که اغلب با توجیهاتی چون دفاع مشروع، پیشگیری از تهدیدات امنیتی یا مقابله با تروریسم انجام می‌شود، در عمل در تقاطع دو رژیم حقوقی حقوق بشر بین‌الملل و حقوق مخاصمات مسلحانه قرار می‌گیرد و ارزیابی مسئولیت کیفری بین‌المللی ناشی از آن را با پیچیدگی‌های جدی مواجه می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل امکان انتساب مسئولیت کیفری بین‌المللی ناشی از قتل هدفمند رهبران سیاسی، در چارچوب اساسنامه رم دیوان کیفری بین‌المللی، و با تمرکز بر تحولات یمن و غزه انجام شده است. این تحقیق با اتخاذ رویکردی تحلیلی–توصیفی و با بهره‌گیری از اسناد بین‌المللی، دکترین حقوقی و رویه‌های قضایی، نشان می‌دهد که اگرچه «قتل هدفمند» به‌عنوان یک عنوان مجرمانه مستقل در اساسنامه رم پیش‌بینی نشده، اما بسته به وضعیت حقوقی قربانی، ماهیت مخاصمه، رعایت یا نقض اصول تفکیک، تناسب و ضرورت، و وجود سیاست دولتی یا سازمانی، می‌تواند ذیل عناوینی چون جنایت جنگی (ماده ۸) یا جنایت علیه بشریت (ماده ۷) قابل تعقیب باشد. بررسی مطالعات موردی یمن و غزه آشکار می‌سازد که تفسیر موسع از مفهوم مشارکت مستقیم در مخاصمات، ابهام در تمایز رهبر سیاسی و فرمانده نظامی، و فقدان نظارت قضایی مؤثر، زمینه‌ساز نقض گسترده قواعد آمره حقوق بین‌الملل شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که دیوان کیفری بین‌المللی از حیث حقوقی ظرفیت لازم برای تعقیب این‌گونه اقدامات را داراست، اما محدودیت‌های عملی از جمله چالش‌های صلاحیتی، عدم همکاری دولت‌ها و فشارهای سیاسی، کارآمدی واقعی آن را تضعیف کرده است. در نهایت، پژوهش بر ضرورت شفاف‌سازی مفهومی قتل هدفمند، تقویت سازوکارهای همکاری با دیوان و توسعه رویه قضایی بین‌المللی تأکید می‌کند.